Besmetting door Grexit?

Door Filip Abraham, hoogleraar internationale economie aan Vlerick Business School en KU Leuven

De Griekse saga domineert eens te meer de debatten in de eurozone. De berichten vanuit Athene worden met de dag onheilspellender. Net zoals in de voorbije maanden rijst ook nu weer de vraag onder welke voorwaarden Griekenland lid kan blijven van de muntunie. En of er niet beter werk zou moeten worden gemaakt van een geordende Grexit.

Klinkt dit allemaal bekend in de oren? Ongetwijfeld, maar dat neemt niet weg dat de toon van het debat verschuift. Binnen de eurozone brokkelt de overtuiging af dat Griekenland kost wat kost deel moet blijven uitmaken van de muntunie. Griekenland stevent immers af op een faillissement zoals de afgelopen week pijnlijk duidelijk werd uit het kunst-en-vliegwerk van de Griekse regering bij de terugbetaling aan het IMF. Om een Griekse ineenstorting te vermijden en in de euro-zone te houden is een nieuwe inspanning van de overige euro-landen vereist waarvoor weinig animo bestaat. Bovendien wordt in financiële kringen een Grexit niet langer beschouwd als een stap die op korte termijn tot een ineenstorting van de eurozone leidt. In de afgelopen jaren zijn er immers fundamentele maatregelen getroffen om de schade van een eventueel Grieks afscheid in te dammen en de euroconstructie te versterken.

Naarmate de nadelen van een Grexit op de kortere termijn verminderen, gaat de aandacht uit naar de gevolgen op de langere termijn van een scenario waar een lidstaat de euroclub verlaat. Dit debat gaat over de essentie van een muntzone. Die bestaat erin dat de deelnemende landen er onherroepelijk mee instemmen afstand te doen van hun eigen munteenheid. Zij engageren zich om concurrentieproblemen op te lossen door een intern aanpassingsproces van hun economie, in plaats van beroep te doen op een depreciatie van hun munt.

Dit engagement ligt aan de basis van het aanpassingstraject dat landen zoals Spanje, Portugal en Ierland hebben gevolgd. In ruil voor kapitaalinjecties gefinancierd door de andere eurolanden hervormden ze hun arbeidsmarkt, aanvaardden ze reële loondalingen en  voerden ze pijnlijke besparingsprogramma's door. De resultaten spreken voor zich: de groeicijfers van Ierland en Spanje behoren tot de hoogste in de Europese Unie en ook Portugal heeft de weg naar de groei opnieuw gevonden. Dit alles zonder de ontwrichting die een vertrek uit de eurozone zou hebben veroorzaakt. De keerzijde van de medaille is een tergend traag aanpassingsproces met hoge werkloosheidscijfers en een dalende koopkracht. Deze zware tol had deels kunnen vermeden worden door de aanpassingslast evenwichtiger te verdelen tussen de sterkere en zwakkere economieën. De solidariteit binnen de eurozone is ongetwijfeld vatbaar voor verbetering.

Deze recente ervaring illustreert de zogenaamde interne uitdaging van een Grexit. De lidstaten zijn slechts bereid om Griekenland een reddingsboei toe te gooien wanneer de regering-Tsipras ermee instemt om het aanpassingstraject te volgen waaraan ook Spanje, Portugal en Ierland werden onderworpen. Een reddingspakket met onvoldoende hervormingen in Griekenland houdt een substantieel risico op interne besmetting in binnen de euroclub. Landen die moeilijke aanpassingen hebben doorgevoerd, zullen zich terecht afvragen waarom zij die lijdensweg wel hebben moeten afleggen. Noodlijdende economieën zullen in de toekomst naar het Griekse precedent verwijzen om hervormingen af te wenden. Bij gebrek aan interne aanpassing zal de eurozone uiteindelijk imploderen onder druk van de uiteenlopende economische prestaties van haar eigen lidstaten. Precies daarom moet Griekenland instemmen met structurele hervormingen en begrotingsdiscipline als het in de eurozone wil blijven.

Stel dat Griekenland er toch voor kiest om uit de muntzone te stappen. In dat geval wordt de eurozone geconfronteerd met een externe uitdaging die er in bestaat de wereld ervan te overtuigen dat Griekenland niet het eerste is van een hele reeks landen die zich terugtrekken uit de eurozone van zodra de druk te hoog wordt. De resterende lidstaten zullen met andere woorden de externe besmetting van een Grexit binnen de perken moeten houden. Dat is geen eenvoudige opdracht.  Met name in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten is men er immers al lang van overtuigd dat de eurozone een zieltogende constructie is die vroeg of laat zal ineenstorten.

Dat brengt ons opnieuw bij de essentie van de monetaire unie. De eurozone wordt door de buitenwacht slechts definitief aanvaard op het ogenblik dat men één van haar noodlijdende lidstaten vergelijkt met bijvoorbeeld Michigan of Californië. Deze deelstaten van de VS worden zelf geconfronteerd met diepgaande structurele problemen. Toch verwacht niemand dat ze de dollarzone verlaten en hun eigen munteenheid devalueren om weer orde op zaken te krijgen.

Tegenstanders van de Europese monetaire unie stellen dat hiervoor een politieke unie vereist is met één land en één volk. Voorstanders menen dat een munteenheid wel degelijk mogelijk is tussen een groep van soevereine landen met verschillende volkeren, op voorwaarde dat er duidelijke regels bestaan en er stappen worden genomen in de richting van een politieke unie. Ze beschouwen het monetaire beleid van de ECB, het gezamenlijke bankentoezichtsysteem en de begrotingsregels als belangrijke mijlpalen. Wat nog ontbreekt is transparantie over het evenwicht tussen de solidariteit onder de lidstaten en de individuele verantwoordelijkheid van elk land in de eurozone. Zo moet bepaald worden onder welke voorwaarden en in welke mate landen in moeilijkheden kunnen beroep doen op financiële steun van de andere lidstaten van de muntunie. Er moeten duidelijke afspraken gemaakt worden over het gebruik van leningen, schuldkwijtschelding, investeringssteun en andere financieringsinstrumenten. Dit is een hele boterham en de tijd dringt.

Ondertussen plaatst de beslissing over Grexit de beleidsverantwoordelijken in de eurozone voor een moeilijke afruil tussen interne en externe besmetting. Hun voorkeur is deze afruil  niet te moeten maken. Dit kan enkel door een Grexit te vermijden en tegelijk Griekenland er van te overtuigen om de harde regels van het eurospel te aanvaarden. Deze beleidskeuze botst met de stugge en wispelturige houding van de Griekse regering. In de volgende weken zal moeten blijken of deze aanpak kansen tot slagen heeft. Zo niet, dan staat Griekenland én de eurozone een sombere en turbulente periode te wachten.

Gerelateerd nieuws

  1. 'Grote bedrijven moeten de controle loslaten'

    Datum: 28-11-2016
    Categorie: Opiniestukken
    De vraag komt in iedere bestuurskamer vroeg of laat op tafel: hoe voorkom je dat een jong techbedrijf in rap tempo onze klanten inpikt? Het antwoord hierop is ingewikkeld, stelt Steve Muylle, Professor in Marketing en Digitale Strategie. Volgens hem zijn er kort gezegd drie opties: dat nieuwe techbedrijf overnemen, jezelf radicaal vernieuwen of een nieuw bedrijf opzetten dat het oude kannibaliseert. Welke optie het meest succesvol is, is weinig onderzocht. Steve gaat voor de derde, meeste radicale aanpak: 'It is better to shoot yourself in the foot, than being shot in the head'.
  2. E-commerce in B2B: “Bent u klaar als straks Amazon in uw business inbreekt?”

    Datum: 24-11-2016
    Categorie: Opiniestukken
    Er is er wat de opmars van e-commerce betreft geen weg terug volgens professor Steve Muylle. Ook niet voor B2B-bedrijven. Hoe kan je als B2B-bedrijf ook het proces voor en na de puur transactionele orderafwikkeling verder digitaliseren en automatiseren? Hoe bereik en overtuig je ook professionele aankopers die op internet op zoek gaan naar nieuwe leveranciers? Welke mogelijkheden biedt e-commerce naar aftersales toe? SEO/SEA, aanwezig zijn op social media, contentmarketing… wat kan je ermee, welke factoren beïnvloeden het aankoopproces en in welke mate?
Alle artikels