De échte impact van financiële regulering

Sinds de wereldwijde financiële crisis van 2008 worden banken en verzekeringsmaatschappijen steeds meer gereguleerd en gecontroleerd. Het doel van deze reglementaire hervormingen? Ervoor zorgen dat een dergelijke crisis nooit meer kan plaatsvinden. “Naar de werkelijke impact van die regulering op de financiële sector, op de klanten van de sector en op de economie als geheel, is echter nog maar erg weinig onderzoek verricht,” zegt John Hollows, Chief Risk Officer van KBC Group. En dat is precies waar het onderzoek binnen het toepassingsgebied van de nieuwe KBC-leerstoel zich op richt. Er staat immers veel op het spel. Waar gaat het precies over, wat zijn de mogelijke problemen en waarom moeten die worden onderzocht?

John Hollows (KBC) and Filip Abraham (Vlerick)
John Hollows en Filip Abraham

Veel mensen, ook binnen de financiële sector, vinden het moeilijk om het complexe karakter van de financiële regelgeving te begrijpen, en bij te blijven met de actualiteit. John legt uit: “Alleen al het volume van de nieuwe regelgeving is vrijwel ongeëvenaard. De Europese Bankautoriteit (EBA) heeft bijvoorbeeld in de voorbije zes maanden zo'n 30 technische normen uitgegeven. Als mensen al worstelen om de nieuwe regels te begrijpen, dan zullen ze het zeker moeilijk hebben om te begrijpen wat de impact daarvan zal zijn.”

Het gaat over de toekomst van Europa

Een van de vragen is: als er hogere kapitaal- en liquiditeitseisen worden gesteld, zullen banken dan nog evenveel krediet kunnen verstrekken als vroeger? In heel Europa hebben banken al aanzienlijk minder risicogewogen activa dan vijf jaar geleden, wat betekent dat ze minder geld uitlenen dan vroeger. In Noord-Amerika doen bedrijven voor extra financiering doorgaans een beroep op durfkapitaal, maar in Europa zijn bedrijven sterk afhankelijk van bankleningen. Als banken zich bijgevolg niet in een positie bevinden om geld te lenen aan bedrijven zodat die kunnen investeren, groeien en meer mensen aanwerven, hoe kan Europa dan van deze stagnatieperiode herstellen? Deze problemen zijn niet beperkt tot onze organisatie of onze sector. Het zijn kwesties die de hele maatschappij treffen. Ze hebben te maken met de manier waarop de Europese economie is gestructureerd, met het toekomstige potentieel van Europa om te groeien en om te gaan met de uitdagingen die in het verschiet liggen, zoals het voorzien in het onderhoud van een vergrijzende bevolking, migratie, enz.

Aantrekkelijk blijven voor beleggers

Er is nog een reden waarom John vindt dat hier terecht onderzoek naar wordt gedaan, niet alleen voor bankiers, maar ook voor de makers van het macro-economische beleid: “Alleen al het feit dat er nog zo veel onzekerheid is over de toekomstige regelgeving, betekent dat de financiële sector voor beleggers minder aantrekkelijk wordt. Enerzijds zijn de commentatoren het erover eens dat banken meer kapitaal nodig hebben. Maar als beleggen in banken als gevolg van de nieuwe reglementering qua rendement minder interessant en relatief onzeker wordt, omdat er mogelijk meer reglementaire eisen worden opgelegd, dan wordt het vereiste privékapitaal voor de ondersteuning van de financiële sector en de reële economie mogelijk niet beschikbaar gesteld.

Bonussen onder de loep

De feedback die wij krijgen van spelers uit de financiële sector, is dat zij zich inderdaad zorgen maken over de opeenstapeling van regelgeving op verschillende niveaus en over de interpretatie van deze regelgeving. Het is dan ook geen verrassing dat zij zich afvragen of ze in deze omstandigheden het vereiste rendement op hun belegging kunnen handhaven dat vereist is om kapitaal aan te trekken naar de sector en zo hun socio-economische rol te vervullen,” verklaart Professor Filip Abraham. Hij zal nauw bij het onderzoek betrokken zijn, samen met zijn Vlerick-collega en expert inzake financiële regelgeving, Professor Freddy Van den Spiegel, en onderzoekers van Vlerick en de KU Leuven.

Er gebeurt veel tegelijkertijd en op verschillende vlakken,” voegt Filip toe. “De hogere kapitaal- en liquiditeitsnormen kwamen al ter sprake, maar ook bonussen worden bijvoorbeeld nauwgezet onder de loep genomen. Er is Basel III, Solvency II, verschillende verordeningen uitgegeven door de EBA en de bankenunie, en om alles nog ingewikkelder te maken moeten ook alle nationale voorschriften in aanmerking worden genomen, en die stemmen niet altijd met elkaar overeen.”

Synergieën worden onmogelijk

Dit heeft natuurlijk gevolgen: “Financiële organisaties, zoals KBC, zijn in verschillende landen actief. Als de financiële regelgeving tussen de landen verschilt, kan het heel moeilijk worden om één gezamenlijke strategie op te stellen en de activiteiten te stroomlijnen. Als gevolg daarvan kunnen beoogde synergieën mogelijk niet meer worden gerealiseerd. Door de nieuwe regelgeving zijn banken die vroeger krediet verstrekten in verschillende Europese markten, nu genoodzaakt om zich op hun lokale markten terug te trekken. Een Spaanse onderneming kon bijvoorbeeld lenen bij een Duitse of een Belgische bank, maar dat is inmiddels vrijwel onmogelijk geworden. In landen met hoge spaardeposito's, zoals België, is het voor banken steeds moeilijker om deze deposito's op rendabele wijze aan te wenden.”

Balkanisering van het bankwezen

John is het ermee eens, en voegt toe: “De laatste paar jaar zijn Europese landen financiële burchten geworden. Deze 'balkanisering' van het bankwezen staat in schril contrast met de Europese droom van de vrije in- en uitstroom van kapitaal.” John kan niet genoeg benadrukken dat de inzet veel groter is dan alleen de gezondheid van het financiële systeem. “Als het bankwezen volgens u cruciaal is voor de Europese welvaart, dan moet u de gevolgen van de nieuwe regelgeving grondig analyseren.

Holistisch standpunt

Tot dusver richtte het onderzoek zich vooral op het beschrijven van de bestaande en voorgestelde regelgeving, en wees het in het beste geval op enkele macro-economische gevolgen. Filip legt uit dat dit nieuwe onderzoek anders zal zijn: “We vertalen het in feite naar de praktijk. Welke invloed heeft deze regelgeving op de businessmodellen, de strategieën en de activiteiten van financiële instellingen?” Het team zal enorme hoeveelheden beschikbare financiële informatie over Europese banken en verzekeringsmaatschappijen analyseren. De resultaten van de analyse, het onderzoek en de beleidspapers zullen worden besproken in workshops en rondetafelgesprekken met uiteenlopende belanghebbenden – particulieren, bedrijven, financiële dienstverleners, toezichthouders en beleidsmakers – om een holistisch standpunt over de zaak te verkrijgen. “We kijken uit naar deze gesprekken, omdat ze ons zullen helpen om een beter inzicht te verkrijgen in de huidige kwesties binnen de financiële sector.”

John deelt dit standpunt: “Wij hopen dat dit onderzoek niet alleen gunstig is voor onszelf, maar ook informatie zal verschaffen aan een veel bredere groep van de bevolking die belangstelling heeft voor banken en verzekeringen, en voor een gezond financieel systeem in België en in Europa.”