Geschiloplossing in de Belgische bedrijfswereld: tijd voor een wake-upcall

Door Barney Jordaan, LLD professor Management Practice en partner bij Vlerick Business School. Hij is voorzitter van de IMI Global Pound Conference Series 2016-2017, een project dat de ontwikkeling van tools wil bevorderen om commerciële geschillen op regionaal, nationaal en internationaal niveau in de 21e eeuw op te lossen. 

Uit een aantal enquêtes die de afgelopen vijf jaar zijn gehouden in Europa en de Verenigde Staten blijkt dat bedrijven steeds vaker in rechtszaken verwikkeld zijn. Het gaat dan vooral om zaken met betrekking tot de naleving van overeenkomsten, productaansprakelijkheid, regelgeving en intellectuele eigendom. Een bevraging uit 2013 toont aan dat de Fortune 500-bedrijven zo’n 210 miljard dollar spendeerden aan rechtszaken, goed voor ongeveer een derde van hun nettowinst. En deze cijfers verwijzen enkel naar de gerechtskosten, niet naar de bedragen die worden uitgegeven aan schikkingen voor het proces van start gaat of schadevergoedingen die worden betaald na afloop van het proces.  

Het prijskaartje van een rechtszaak

Bij traditionele boekhoudsystemen blijft het ware prijskaartje van procesvoering verborgen. Doorgaans geven ze alleen de directe financiële kosten weer: de honoraria voor externe advocaten, experts en andere aanbieders van juridische ondersteuning. Omdat bij begrotingen van een juridische afdeling geen rekening wordt gehouden met bedragen die worden uitgegeven om verplichtingen in een zaak na te komen, kan het bedrijf echter onmogelijk de algemene effectiviteit van de afdeling beoordelen. Noch het ereloon voor externe advocaten noch het salaris van de medewerkers op de juridische afdeling kan worden gekoppeld aan resultaten. Zo krijgt bijvoorbeeld niemand een vergoeding omdat hij aanbeveelt een redelijke oplossing te vinden buiten de rechtbank.    

Wat wordt uitgegeven aan honoraria en andere proceskosten zijn opbrengsten die nooit zullen worden uitgekeerd aan aandeelhouders of geherinvesteerd in het bedrijf. Zo ook hebben aangelegde boekhoudkundige reserves die gedurende een lange periode worden aangehouden wanneer er sprake is van vermoedelijke en berekenbare verliezen ten gevolge van vorderingen en procesvoering, en die worden gecreëerd omdat de afloop van een proces onzeker is, een directe impact op de financiële prestaties van een bedrijf, en dat vaak jarenlang, tot de definitieve uitkomst. Dat heeft mogelijk nefaste gevolgen voor de aandeelhouderswaarde en een negatieve invloed op de corporate governance.

Ook belangrijk is het negatieve effect dat procesvoering doorgaans heeft op zakenrelaties, zoals die met klanten, medewerkers, leveranciers en jointventurepartners. In elke succesvolle commerciële onderneming zijn interne en externe zakenrelaties van cruciaal belang. Ze opbouwen en onderhouden is een dure grap, temeer daar ze zo broos zijn.  

Bemiddeling

Bemiddeling is een flexibel en vertrouwelijk proces, waarbij een onpartijdige derde de twistende partijen actief helpt om door onderhandeling een geschil te beslechten. De partijen nemen vrijwillig deel aan dit proces en bepalen zelf aan welke voorwaarden een oplossing moet voldoen. De bemiddelaar neemt geen bindende beslissing voor de partijen. Beschikt de bemiddelaar over de nodige knowhow met betrekking tot het onderwerp van het geschil, dan kan hij of zij op verzoek van de partijen wél een mogelijke oplossing aanbevelen. Bij bemiddeling worden de partijen aangemoedigd om via onderhandeling tot een toekomstgericht zakelijk akkoord te komen. Ze hebben dus de volledige controle over de uitkomst. Een rechter of geschillencommissie daarentegen zal een oplossing aan de partijen opleggen. De partijen kunnen bij bemiddeling tot creatieve, bedrijfsvriendelijke oplossingen komen, en dat is bij een rechtszaak simpelweg onmogelijk. Een proces kent altijd een winnaar en een verliezer – soms zelfs twee verliezers, afhankelijk van wat er in het verleden precies is gebeurd.

De situatie in België

België was een van de eerste EU-landen waar wetten werden ingevoerd die het gebruik van bemiddeling in commerciële geschillen regelen. Daarnaast werkte ons land een kader uit en richtte het instellingen op om de opleiding en certificering van bemiddelaars te ondersteunen. Ondanks deze maatregelen, ondanks de uitgebreide pool van professionele bemiddelaars, en ondanks de vele voordelen die bemiddeling biedt in vergelijking met een gerechtelijke procedure, lopen bedrijven en de juridische wereld niet bepaald warm voor deze vorm van conflictoplossing. België blijft in dit opzicht achter bij een aantal andere Europese landen, zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Nederland.

Een van de mogelijke redenen is dat advocaten, bedrijfsleiders, juridische adviseurs en heel wat leden van het publiek gewoon geen weet hebben van deze optie. Het gebrek aan populariteit is waarschijnlijk ook te wijten aan de houding van de cliënt tegenover conflicten en confrontaties. De mate waarin de attitude van advocaten met betrekking tot bemiddeling de kennis en interesse van hun cliënten hieromtrent beïnvloedt, is moeilijk aan te geven. Wel kan praktisch met zekerheid worden gesteld dat onwetendheid of een negatieve houding bij de juridische vertegenwoordiger van een bedrijf een impact heeft op de mening van zijn niet of slecht ingelichte cliënt.

Besluit

Een slecht beheer van conflicten en geschillen ondermijnt de zakenwereld. Een rechtszaak winnen is niet hetzelfde als winnen in het bedrijfsleven. Aanhoudende en dure geschillen die zakenrelaties stukmaken en negatieve publiciteit in de hand werken, doen direct afbreuk aan de resultaten van een bedrijf. Ook al leidt de rechtszaak uiteindelijk tot wat de betrokken advocaten een ‘succesvolle uitkomst’ noemen. Net als oorlogvoering zou een gerechtelijke procedure idealiter slechts een laatste uitweg mogen vormen om zakelijke geschillen op te lossen. Procesvoering zou een alternatief moeten zijn indien minnelijke vormen van conflictbeheer, zoals bemiddeling, geen wederzijds akkoord opleveren.

Bemiddeling is zeker geen wondermiddel voor alle geschillen, en is ook niet altijd een geschikte manier om conflicten te beslechten. Toch heeft bemiddeling bedrijven veel te bieden: een wijze om snel tot een oplossing te komen, de kosten te beheersen (‘tijd is geld’) en de risico’s te beperken, maar ook vertrouwelijkheid, controle over de uitkomst, minder stress en formaliteiten. Bovendien zorgt bemiddeling ervoor dat bestaande zakelijke relaties zo veel mogelijk intact blijven. In bepaalde delen van de EU en elders ter wereld vindt echter een ommekeer plaats. Daar gaat de trend duidelijk in de richting van een behoedzame, intelligente en strategische beslechting van zakelijke conflicten en geschillen. Bemiddeling maakt er deel uit van een samenhangend beleidskader en is een veelgebruikte methode om geschillen op te lossen. 

Succesvolle organisaties willen geschillen zo snel mogelijk oplossen, en streven naar een redelijke uitkomst. Op die manier hoeven ze geen geld te verspillen aan procedures die niets of weinig opleveren, kunnen ze waardevolle zakelijke relaties verstevigen en uitbouwen, en bedrijfs- en reputatierisico’s beperken. Bovendien zorgen ze er zo ook voor dat medewerkers blijven focussen op innovatie, klanten en marktsucces, en dat steeds voldoende middelen aan deze elementen worden besteed.

Gerelateerd nieuws

  1. Tijd om de clown terug te halen

    Datum: 08-06-2016
    Categorie: Opiniestukken
    Met de Panama Papers veroorzaakt modern management opnieuw een volgende morele ramp. Gek genoeg worden er amper lessen getrokken uit vorige schandalen. Volgens professor Ralf Wetzel zullen managementwetenschap en -praktijk geen soelaas brengen voor de crisis die de manager momenteel doormaakt. Er is nood aan een nieuw rolmodel dat de platgetreden paden van management verlaat.
  2. Zakenscholen moeten vrouwenongelijkheid wegwerken

    Datum: 15-03-2016
    Categorie: Opiniestukken
    Bij internationale vrouwendag vragen we het ons weer af. Is dit nog relevant? Moeten we het eigenlijk nog hebben over man-vrouwgelijkheid in een tijd dat we met Dominique Leroy een vrouwelijke Manager van het Jaar hebben, de Duitse bondskanselier een vrouw is, en Hillary Clinton de laatste rechte lijn ingaat om verkozen te worden als eerste vrouwelijke Amerikaanse president? Maar dan toch weer de ontnuchterende cijfers, die tonen dat die voorbeelden opvallen net omdat het uitzonderingen zijn op de regel.
Alle artikels