Deeleconomie: het einde van de bank?

Sharing is hot. De deeleconomie breidt zich uit tot steeds meer activiteiten. Wie wordt de Uber of Airbnb van de financiële sector? Want binnenkort is het gedaan met de banken zoals we die vandaag kennen. Belfius, BNP Paribas Fortis, ING en KBC weggevaagd door de digitale disruptie, hun plaats ingenomen door p2p-platforms van FinTechs als TransferWise, Lending Club en Crowd Cube. Toch? Volgens professor Bjorn Cumps zal het echter zo’n vaart niet lopen.

Delen doe je op een platform

Delen is het nieuwe hebben. Waarom zou je een boormachine kopen als je maar één gaatje te boren hebt? Wat heb je aan een auto die de helft van de tijd in de garage staat? En zou je in die logeerkamer niet wat vaker gasten kunnen ontvangen? Online p2p-platforms (peer-to-peer-platforms), gelanceerd door innovatieve startups, brengen de verschillende partijen in een transactie – particuliere eigenaars en gebruikers – rechtstreeks met elkaar in contact. Anders dan verhuurfirma’s of hotels bieden zulke platforms producten en diensten aan zonder dat er een centrale tussenpersoon aan te pas hoeft te komen. Daarom zijn ze goedkoper – denk maar aan Uber en Airbnb.

Ook in de financiële sector zien we p2p-platforms opduiken, o.a. voor betalingsverkeer, kredietverlening en financieringen.

Drie scenario’s

En nu? In principe zijn alle ingrediënten voor een branche-ontwrichtende disruptie aanwezig: nieuwe starters, de FinTechs, die producten en diensten aanbieden aan klanten die voor traditionele banken minder interessant zijn – producten en diensten die bovendien goedkoper en transparanter zijn. Maar in tegenstelling tot wat Christensens theorie1 beschrijft, hoeft de opkomst van de p2p-platforms niet meteen het einde van de huidige financiële spelers te betekenen. Zo schetst een recente studie van het World Economic Forum drie verschillende scenario’s, het ene al waarschijnlijker dan het andere:

  1. Branche-ontwrichtende disruptie waarbij de traditionele banken verdwijnen en de markt wordt overgenomen door p2p-platforms.
  2. Samenwerking tussen traditionele banken en p2p-platforms, waarbij elke partij een andere doelgroep bedient en focust op de eigen sterkten.
  3. Ontwikkeling van eigen p2p-platforms door traditionele banken.

Regels, regels, regels

Waarom is de kans klein dat het tot een branche-ontwrichtende disruptie komt? “Ten eerste is de financiële sector, in vergelijking met andere, sterk gereguleerd. Precies datgene waarover banken vroeger zo geklaagd hebben, beschermt hen nu tegen dit scenario. Kredietverlening, bijvoorbeeld, is nu eenmaal gebonden aan wettelijke regels. Dus óf p2p-platforms moeten vroeg of laat samenwerken met een bank, óf ze moeten zich conformeren aan die regels, en dat vraagt tijd.”

Een kwestie van vertrouwen

“Ten tweede worden p2p-platforms typisch opgericht als reactie op de monopolies van bepaalde centrale spelers, in dit geval (groot)banken. Cruciaal voor het welslagen van zulke platforms is wederzijds vertrouwen. Nu, de financiële sector heeft zich destijds georganiseerd rond centrale spelers, precies omdat die het vertrouwen konden schenken. Misschien paradoxaal, maar mensen vertrouwen hun bank – vooral hun lokale bankdirecteur – zelfs na alles wat er de afgelopen jaren gebeurd is, zo blijkt uit studies van Febelfin. Banken spannen zich ook in om dat vertrouwen zo nodig te herstellen en te behouden. En dat vertrouwen is iets wat FinTech-startups nog moeten opbouwen.”

Honkvaste klanten

Ten derde mag je volgens Bjorn de inertie van klanten niet onderschatten. “We veranderen ontzettend moeilijk van bank, laat staan dat we al onze financiële zaken opeens zouden toevertrouwen aan een nog onbekende startup. Eens experimenteren met een of ander product, dat wel, maar dat staat nog mijlenver van een bye-bye-banken-scenario.”

FinTech-scanners

Trouwens, een branche-ontwrichtende disruptie veronderstelt dat nieuwkomers de markt gaandeweg overnemen en dat traditionele spelers dat niet zien aankomen, waardoor ze niet of te traag reageren. Traditionele banken reageren volgens Bjorn wel degelijk, bijvoorbeeld door eigen p2p-platforms te ontwikkelen en samenwerkingen aan te gaan. Zo heeft KBC Bolero Crowdfunding gelanceerd, sloot BNP Paribas Fortis een partnership met MyMicroinvest en integreert Belfius Bank crowdfunding in de financieringsmix van ondernemingen. Verschillende banken hebben een interne organisatie opgezet die voortdurend in kaart brengt welke FinTechs en platforms er zijn en of ze een bedreiging vormen of een opportuniteit. Ze zijn dus allesbehalve blind voor wat er gebeurt.

Cultuur en legacy

Zou scenario drie dan het meest plausibele zijn? “Plausibeler dan het eerste, maar minder waarschijnlijk dan het tweede. Traditionele banken en FinTechs hebben verschillende sterktes en zwaktes. Banken kunnen veel moeilijker dan FinTechs snel reageren op veranderingen in de markt. Er is een cultuurverschil: banken zijn niet zo flexibel en wendbaar en, in vergelijking met FinTechs, niet écht klantgericht qua productontwikkeling. Tot enkele jaren geleden was de financiële sector zowat de minst innovatieve.”

Traditionele banken worden bovendien afgeremd door hun legacysystemen, legt Bjorn uit: “Ze kunnen moeilijk van de ene op de andere dag tabula rasa maken. De systemen die hun traditionele producten en diensten ondersteunen moeten blijven draaien en daarnaast zou dan zo’n innovatief p2p-platform moeten komen. En die twee omgevingen moeten liefst met elkaar communiceren, want klanten willen dat al hun producten gelinkt zijn. FinTechs hebben de luxe dat ze van nul kunnen starten en snel kunnen schakelen.”

Samen sterk

“Let wel, zoals gezegd zijn er banken die een eigen p2p-platform op de markt hebben gebracht.”

Maar banken zijn er zich van bewust dat zelf radicaal innoveren veel tijd en geld kost en een enorme cultuurverandering vraagt. Waarom zou je alles zelf willen doen als je ook kunt samenwerken met een FinTech en dan beide doet waar je goed in bent? En dat is precies wat je ziet gebeuren. TransferWise, een p2p-platform voor internationale geldtransfers werkt samen met verschillende lokale banken. ING heeft een partnership afgesloten met Kabbage, een platform dat leningen verstrekt aan kmo’s. Dankzij een volledig geautomatiseerde risicobeoordeling is de toekenning van een lening een kwestie van minuten. Zulke allianties zijn voordelig voor alle partijen. “Neem het voorbeeld van kredietverstrekking. Vandaag de dag investeren banken liever in minder risicovolle projecten en hebben ze een eerder risicoaverse clientèle. P2p-kredietplatforms richten zich tot een andere doelgroep – kredietnemers met een hoger risicoprofiel en kredietverstrekkers die minder risicoavers zijn. Banken en platforms wijzen klanten naar elkaar door. Samen dekken ze de hele markt af en ook de klant wordt er beter van.”

De ene markt is de andere niet

Tot slot maakt Bjorn een belangrijke kanttekening: “Dat het tweede scenario het meest plausibele is, gaat alleen op voor financiële markten zoals die van Noord- en West-Europa en de VSA, waar je een vijftal grote banken hebt die de markt domineren en die de laatste jaren fors geïnvesteerd hebben in digitalisering. Die banken zijn geen digibeten meer. In de Chinese markt is er echter een veel lagere marktconcentratie van traditionele banken en de digitale maturiteit van die banken is er ook veel lager. Daar zie je p2p-platformen veel sterker opkomen en is de kans dat het eerste scenario realiteit wordt veel groter.”

“Maar dé Uber of Airbnb van de financiële sector? Die zie ik bij ons nog niet zo meteen opstaan.”

1 Clayton M. Christensen is grondlegger van het begrip disruptive innovation. Zie o.a. Christensen, C.M. et al., “What is Disruptive Innovation”, Harvard Business Review, December 2015.

Gerelateerd nieuws

  1. 'BaaS' stimuleert radicale klantervaring

    Datum: 30-05-2017
    Categorie: Opiniestukken
    Banking as a Service (BaaS) plaatst klanten in het middelpunt van het ecosysteem van financiële dienstverleners. Het groeit stilaan uit tot een populair concept en het was het onderwerp van discussie tijdens het meest recente FinTech Futures event. Onze gastsprekers deelden hun ervaringen met radicale klantervaring en hoe het er in de praktijk aan toe gaat binnen hun eigen bedrijf.
  2. Kunnen artificiële intelligentie en ‘deep learning’ de echte waarde van big data ontsluiten?

    Datum: 26-04-2017
    Categorie: Opiniestukken
    De opkomst van fintech betekent dat data alleen maar aan belang zullen winnen. Maar gezien PSD2, open banking en crossindustriële samenwerking om de hoek loeren, zullen data straks overal gedeeld worden. Om unieke inzichten te kunnen genereren, zullen bedrijven gebruik moeten maken van ongestructureerde data. Artificiële intelligentie en deep learning kunnen hierbij een cruciale rol spelen.
Alle artikels