Spelen maar!

Improvisatie als managementvaardigheid om voordeel te putten uit onzekerheid

“Wij zijn onze wereld beginnen te plannen, waardoor we gingen denken dat de wereld effectief gepland kan worden. Maar dat is niet zo. Er is dan ook nood aan een nieuwe aanpak”, zegt Ralf Wetzel, Professor Organisatie en Management aan de Vlerick Business School. Hij legt uit hoe toegepaste improvisatietechnieken organisaties niet alleen helpen te overleven in het huidige klimaat, maar ook succes te boeken.

De enige constante? Verandering!

In de geglobaliseerde wereld zoals we die vandaag kennen, is onrust de norm geworden. We worden geconfronteerd met razendsnelle geopolitieke, technologische en omgevingsveranderingen. De enige constante? De verandering zelf! “We leven in wat het US Army War College omschrijft als een 'VUCA-klimaat' (volatile, uncertain, complex and ambiguous: vluchtig, onzeker, complex en ambigu)”, aldus professor Wetzel. Weinigen hadden de financiële en economische crisis voorspeld. Toen ze ons trof, konden we onmogelijk weten hoe ze zou evolueren, maar van bedrijven werd wel verwacht dat ze hun toekomstpad uittekenden.”

Gooi die oude recepten in de vuilnisbak!

De meeste business-scholen en universiteiten leren een rationele aanpak aan voor strategieontwikkeling en verandermanagement. Deze dominante methode uit de managementwetenschap is gebaseerd op voorspellingen, modellen en zorgvuldige planning. Ze is vandaag echter meer een struikelblok dan een hulpmiddel om om te gaan met de steeds snellere veranderingen. Wetzel legt uit: “De methode creëert de illusie van controle. Als we een plan opstellen, wordt er ergens automatisch verwacht dat het wordt uitgevoerd. Onverwachtse verstoringen zorgen ervoor dat we uit het lood geslagen worden. In plaats van een oplossing te vinden voor de nieuwe situatie, weten we niet hoe het verder moet.”

De cijfers liegen er niet om: tot wel 70% van de rationeel geplande projecten rond verandermanagement en strategie-implementatie mislukken. Dit leidt tot frustraties, 'verandermoeheid', en een gebrek aan vertrouwen en engagement. Bijgevolg verliezen bedrijven hun flexibiliteit om zich aan te passen aan de veranderende omgeving.

De oplossing? Kunst!

Zijn we dan allen gedoemd te mislukken? Wetzel denkt van niet. Hij gelooft dat er alternatieven zijn om met het VUCA-klimaat om te gaan. In zijn coaching en lessen haalt hij inspiratie uit een onverwachte hoek: improvisatie, net zoals die in de jazzwereld en de theatersport wordt aangewend. Theatersport is een theatervoorstelling in de vorm van een improvisatiewedstrijd. Twee groepen acteurs gaan het podium op zonder enige voorbereiding en vragen het publiek om willekeurige woorden te suggereren, waarmee elke groep een meeslepend verhaal moet bedenken. De groep die erin slaagt het publiek het best te overtuigen, wint de wedstrijd.

De kneepjes van het vak

“Het is indrukwekkend om te zien hoe deze acteurs willekeurige informatie kunnen omtoveren tot een zinvol geheel. Hiervoor volgen ze enkele schijnbaar eenvoudige principes, die helemaal in strijd zijn met de principes van rationeel plannen en strategieontwikkeling”, legt Wetzel uit. “Improvisatie berust op het 'ja-enprincipe', waarbij je alles aanvaardt wat je pad kruist. Dat is ook wat improvisatiekunstenaars op het podium doen. Ze gebruiken al wat het publiek hen naar het hoofd slingert, zonder ooit iets ter discussie te stellen. Een van de acteurs gaat de uitdaging als eerste aan, waarna de anderen om de beurt verder timmeren aan zijn verhaal. Ze suggereren geen alternatieven en denken niet op voorhand na over het verhaal. Ze aanvaarden gewoonweg wat ze voorgeschoteld krijgen en voegen er iets aan toe, om het even wat, ook al is het maar iets heel kleins. Maar er komt nog meer bij te kijken. Ze focussen op het hier en nu. Ze gaan op hun gevoel af in plaats van na te denken en de rationele toer op te gaan. Bovendien staan ze open voor anderen en schrikken risico’s hen niet af.”

Een waardevolle managementvaardigheid

Deze improvisatieprincipes kunnen ook toegepast worden in een bedrijfscontext. Improvisatie is niet gewoon het eerste zeggen dat bij je opkomt. Wetzel legt uit: “Improvisatie is ook luisteren, voortbouwen op de input van anderen en zich comfortabel voelen in onzekere situaties. Improvisatie leidt tot vlottere interactie en een sneller, doeltreffender besluitvormingsproces.” Improvisatietechnieken worden al toegepast bij het beheer van rampsituaties en interculturele conflicten. Ook worden ze gebruikt bij de ontwikkeling van flexibel leiderschap en flexibele organisaties.

Innovatiebooster

Toegepaste improvisatie bevordert ook de innovatie. Wetzel haalt voorbeelden aan uit zijn eigen werk: “We lieten groepen brainstormen over de strategische uitdagingen waarmee hun bedrijf geconfronteerd werd of over nieuwe producten die ze wilden lanceren. Telkens wanneer ze het ja-enprincipe gebruikten, werden ze sneller uit hun comfortzone gelokt, waardoor ze meer nieuwe methodes en ideeën bedachten. Stel je nu eens voor wat er zoal naar voren zou komen als deze aanpak werd gebruikt om oplossingen te zoeken in samenspraak met klanten, leveranciers en derden. Er zou een waaier aan ideeën en meningen ontstaan die ongetwijfeld tot interessante resultaten zou kunnen leiden.”

De kracht van het falen

Toegepaste improvisatie is een doeltreffend instrument dat in elke situatie kan aangewend worden, maar Wetzel waarschuwt: “De kracht van improvisatie schuilt in het falen. We zijn echter niet voorbereid op falen in het openbaar.” Hoe los je dat op? Door een omgeving te creëren waar mensen zich veilig voelen, zodat ze er niet voor terugdeinzen om hun ziel bloot te leggen en niet bang zijn om te falen. Hoe je zo’n omgeving creëert? Door mensen de kans te bieden om speels aan de slag te gaan. “Denk maar aan spelende kinderen, die voortdurend improviseren om de VUCA-omstandigheden van hun eigen wereldje te doorgronden. Als volwassene word je aangespoord om die aanpak te vervangen door rationeel plannen. Daar moet verandering in komen”, zegt Wetzel, en hij besluit: “Eenmaal je de principes van toegepaste improvisatie onder de knie hebt, zal je beseffen dat onzekerheid je niet mag afschrikken. Integendeel, zie het als een kans!”

Gerelateerd nieuws

  1. Leiderschap, maturiteit en simplisme

    Datum: 04-11-2016
    Categorie: Opiniestukken
    De één was als premier ruim acht jaar lang leider van Nederland, de ander is al jarenlang een autoriteit op het gebied van menselijk gedrag en leiderschap. Jan Peter Balkenende en Herman Van den Broeck ontmoeten elkaar in het kantoor van Balkenende waar ze elkaar vinden in een gesprek over dienend leiderschap, maturiteit en simplisme.
  2. De magie van teamidentiteit bij virtuele projectteams

    Datum: 25-10-2016
    Categorie: Opiniestukken
    De hamvraag bij virtuele teams is vaak niet “Roeien we wel allemaal dezelfde kant op?”, maar “Zitten we überhaupt in dezelfde boot?”. Virtuele teams met een sterke identiteit kunnen beter samenwerken, presteren en conflicten oplossen, ongeacht de geografische afstand tussen de leden en de complexiteit van de taken. Hoe kan je dus een identiteit bij virtuele teams creëren en versterken? Door aandacht te hebben voor persoonlijke interactie en online socializen, en door het werk- en beloningsproces goed te sturen.
Alle artikels