Waarom slaan David en Goliath de handen ineen?

Welkom in de fintechwereld

Door prof. dr. Bjorn Cumps - Centre for Financial Services, Vlerick Business School

Wealthfront, Motif Investing, Lending Club, Kabbage, Stripe, Square, Dwolla, Funding Circle, Adyen, Fidor, Simple, Nutmeg … Nog nooit gehoord van deze bedrijven? Het is slechts een kleine, willekeurige greep uit het aanbod aan 'fintechbedrijven' – financiële technologiebedrijven – die het huidige fintechlandschap vormgeven. De financiëledienstensector is rijp voor ontwrichting en 2014 was op fintechvlak een opmerkelijk jaar. Momenteel worden meer dan duizend fintechbedrijven gevolgd die focussen op een groot aantal diensten met betrekking tot financiële technologie. De belangrijkste zijn betalingen, leningen, persoonlijke financiën, aandelenfinanciering, retailinvesteringen, institutionele investeringen en infrastructuur. Al deze bedrijven hebben een duidelijk, welomschreven doel voor ogen: een snellere, betere en goedkopere service bieden dan traditionele banken. De meeste fintechbedrijven hebben dezelfde kenmerken: ze concentreren zich op bepaalde diensten, zijn transparant, datagedreven en maken gebruik van technologie om een unieke klantervaring te creëren. Ze spelen kort op de bal, bieden flexibiliteit en hebben een ondernemende geest. Ze beloven ‘financiering binnen enkele minuten, realtimebetalingen en automatisch gebalanceerde investeringsportefeuilles’ gebaseerd op technologische en software-innovatie.

In 2014 werd wereldwijd meer dan twaalf miljard dollar durfkapitaal (DK) geïnvesteerd in fintechbedrijven, een verdrievoudiging ten opzichte van de vier miljard dollar in 2013. Amerikaanse fintechbedrijven domineren nog steeds de financiëletechnologiesector (goed voor meer dan negen miljard dollar aan DK-investeringen in 2014). Voor het eerst kende Europa echter de grootste toename van het aantal DK-investeringen in fintechbedrijven (215% in vergelijking met 2013). Hoewel het Verenigd Koninkrijk en Ierland nog steeds de grootste fintechvertegenwoordigers zijn in Europa, realiseerden Scandinavië, Nederland en Duitsland in 2014 de hoogste groeicijfers op het gebied van DK-investeringen. Voor België zijn slechts weinig gegevens beschikbaar, maar het staat niet op de lijst van voorlopers. Hoewel België een rijke geschiedenis heeft op het vlak van betalingen en infrastructuur, speelt het vandaag zeker geen belangrijke rol in de financiëletechnologiesector. Bedrijven als Clear2Pay, Banksys, Isabel, Vasco, Ogone en andere hebben uiteraard de weg gebaand, maar het merendeel ervan is opgekocht door buitenlandse spelers. Startende bedrijven, zoals GuardSquare, Sign2Pay en andere, geven veelbelovende signalen, maar in vergelijking met Nederland is er in België nog heel wat werk aan de winkel voor de fintechsector.

Naar een nieuwe financiëledienstensector

Veranderen Apple, Google en Facebook in banken? Het is een van de vragen die banken zich de laatste jaren vaak stellen. De meeste grote banken houden de digitale reuzen en grote technologiebedrijven in het oog en volgen elke stap die ze zetten in de financiëledienstensector. Het staat immers buiten kijf dat die digitale reuzen een graantje willen meepikken in de fintechmarkt. Zo lanceerde Apple bijvoorbeeld Apple Pay, een nieuwe handige en veilige betaaldienst. Het bedrijf werkt echter samen met de banken en doet eigenlijk niets meer dan de veiligheid vergroten van bestaande betaalsystemen. Google onderzoekt de mogelijkheden op het gebied van betalingen en financieel advies. Facebook ging onlangs van start met zijn overschrijvingsdienst, waarmee gebruikers geld kunnen overmaken via hun messenger-app. De digitale reuzen zullen dus wel degelijk een belangrijke rol spelen in de nieuwe financiëledienstensector. Traditionele banken, digitale reuzen en startende fintechbedrijven zijn de drie grote spelers die samen de nieuwe financiëledienstensector zullen vormgeven. Zijn het stuk voor stuk concurrenten? Niet noodzakelijk! We zien al de eerste vormen van samenwerking ontstaan tussen de verschillende types spelers. Figuur 1 biedt een overzicht van een aantal verschuivingen die zich voordoen in de sector. We geven slechts enkele voorbeelden ter illustratie. Er zijn er uiteraard heel wat meer.

Figuur 1 - Hervorming van het landschap van de financiële dienstverlening

Ten eerste zien we samenwerkingen tussen de digitale reuzen en startende fintechbedrijven, zoals tussen kredietverstrekkers/p2p-kredietverstrekkers als Lending Club, Kabbage enz. en enkele grote platformen als Alibaba, eBay en Amazon. Op basis van de enorme hoeveelheid handelsgegevens die beschikbaar zijn op die platformen kunnen de kredietverstrekkers snel beslissingen nemen en de e-commercebedrijven die actief zijn op de platformen kleine bedrijfsleningen aanbieden. Daarnaast zien we enige vorm van activiteit tussen traditionele banken en startende fintechbedrijven. Zo verwijzen traditionele banken hun klanten bijvoorbeeld door naar de kredietplatformen om in een deel van hun kredietbehoefte te voorzien. Op die manier hopen ze hun klanten beter te kunnen helpen door een portefeuille van financieringsbronnen aan te reiken die voornamelijk bestaat uit traditionele bankleningen en deels uit alternatieve financieringsoplossingen van p2p-kredietplatformen. In ruil daarvoor verwijzen de p2p-kredietplatformen klanten door naar de banken voor producten die ze zelf niet aanbieden, zoals zichtrekeningen of cashmanagementdiensten. De overeenkomst tussen de Royal Bank of Scotland (RBS) en Funding Circle is op die manier gestructureerd. Een gelijkaardig voorbeeld is het partnerschap tussen BNP Paribas Fortis en MyMicroinvest in België voor organisaties die crowdfunding willen opnemen in hun financieringsmix. Sommige banken gaan echter een stap verder dan partnerschappen en gaan over tot het actief monitoren en kopen van startende fintechbedrijven. De Spaanse bankgroep BBVA verwierf in 2014 de Amerikaanse digitale pure-playbank Simple om de uitbreiding van zijn digitale activiteiten te bespoedigen. Tot slot zien we dat er partnerschappen ontstaan tussen de digitale reuzen en de traditionele banken. Het beste voorbeeld is Apple Pay. Aanvankelijk maakten banken zich zorgen toen Apple zijn kans wilde wagen in de financiëledienstensector. Achteraf bleek echter dat het bedrijf – voorlopig – alleen een partnerschap wilde sluiten met banken om zo een graantje te kunnen meepikken.

Waarom gaan die bedrijven partnerschappen aan? Worden ze niet verondersteld met elkaar te wedijveren? Hebben fintechbedrijven dan niet beloofd de traditionele banken te ontwrichten? Jawel, en dat doen ze ook. Op sommige vlakken zullen ze wel degelijk concurreren en traditionele banken voorbijstreven. Lending Club heeft tot nog toe (april 2015) voor 7,6 miljard dollar aan p2p-leningen gefinancierd. Dergelijke bedragen blijven niet onopgemerkt voor traditionele banken. Toch begrijpen alle spelers ook dat ze baat kunnen vinden bij die partnerschappen, elkaar kunnen aanvullen en beter kunnen voldoen aan de behoeften van de klant als ze de handen ineenslaan en samenwerken. In de toekomst zullen meer en meer van dergelijke ecosystemen ontstaan. Succes in de financiëledienstensector zal steeds meer afhangen van het ecosysteem waarvan je deel uitmaakt en de manier waarop die ecosystemen met elkaar zullen concurreren. We zien dat al gebeuren met betrekking tot leningen, en zelfs nog meer op het gebied van betaaldiensten.

Wat kunnen banken daaraan doen?

Betekent dit het einde voor de banken? Zal het bankenlandschap in de toekomst worden gedomineerd door technologiebedrijven, waarbij traditionele banken gedoemd zijn de rol te vervullen van zwaar gereguleerde aanbieders van infrastructuur die uitstekende operationele prestaties leveren? Daar ziet het niet naar uit, aangezien de meeste banken flink gebruikmaken van digitale innovaties en er ook in investeren. Ze vertrouwen daarbij op hun eigen krachten en bekijken nieuwe partnerschappen met technologiebedrijven met open geest. Ze financieren incubatoren van startende fintechbedrijven, voorzien ze van startkapitaal of werken ermee samen, en plukken de vruchten van goede ideeën of verwerven succesvolle bedrijven. Ze voeren omgevingsanalyses uit om het fintechlandschap te monitoren en te achterhalen hoe deze bedrijven beter kunnen inspelen op de behoeften van de klant. In tegenstelling tot een paar jaar geleden is snel reageren dus niet meer van het allergrootste belang voor traditionele banken. Banken staan echter voor andere uitdagingen om gelijke tred te houden met fintechbedrijven: een groeiend technologisch erfgoed, onwrikbare governancestructuren, trage besluitvormingsprocessen, een verkeerde combinatie van werknemersvaardigheden, een weinig ontwikkelde ondernemers- en innovatiecultuur enz.  Fintech en digitalisering: het is makkelijker gezegd dan gedaan voor organisaties die hun investeringen zorgvuldig moeten verdelen over hun belangrijkste traditionele back-endsystemen en moeten bijblijven met nieuwe digitale front-endapplicaties. In de academische literatuur heten ze 'ambidextere' organisaties. Kan een bank uitstekende operationele prestaties leveren, de huidige bedrijfs- en IT-systemen draaiende houden én daarbovenop ook nog eens innovatief zijn en de klant waardevolle, nieuwe front-endoplossingen bieden?

De belangrijkste bedreiging voor banken komt niet van buitenaf, maar van binnenuit. Het zijn niet de fintechbedrijven die het grootste gevaar vormen. In tegendeel, ze zorgen voor heel wat nieuwe, originele manieren van werken waaraan traditionele banken nooit zouden hebben gedacht. Het grootste gevaar voor banken is wellicht hun onvermogen om zich snel aan te passen aan het veranderende landschap, zich open te stellen, te beslissen met welke organisaties ze zullen samenwerken of concurreren, en welke bedrijven ze willen verwerven of negeren. Daarvan zal afhangen hoe hun bedrijfsmodel zich de komende jaren zal ontwikkelen. Ze moeten ecosystemen bouwen die hun klanten een service en oplossingen van topkwaliteit bieden. Fintech kan inderdaad een bedreiging vormen voor traditionele banken, maar biedt hun – volgens mij – in de eerste plaats een schitterende mogelijkheid om het imago van de financiëledienstensector te veranderen. Het enige wat in de weg staat, is hun interne organisatie. Dat is de komende jaren hun grootste uitdaging.

Gerelateerd nieuws

  1. 'Grote bedrijven moeten de controle loslaten'

    Datum: 28-11-2016
    Categorie: Opiniestukken
    De vraag komt in iedere bestuurskamer vroeg of laat op tafel: hoe voorkom je dat een jong techbedrijf in rap tempo onze klanten inpikt? Het antwoord hierop is ingewikkeld, stelt Steve Muylle, Professor in Marketing en Digitale Strategie. Volgens hem zijn er kort gezegd drie opties: dat nieuwe techbedrijf overnemen, jezelf radicaal vernieuwen of een nieuw bedrijf opzetten dat het oude kannibaliseert. Welke optie het meest succesvol is, is weinig onderzocht. Steve gaat voor de derde, meeste radicale aanpak: 'It is better to shoot yourself in the foot, than being shot in the head'.
  2. E-commerce in B2B: “Bent u klaar als straks Amazon in uw business inbreekt?”

    Datum: 24-11-2016
    Categorie: Opiniestukken
    Er is er wat de opmars van e-commerce betreft geen weg terug volgens professor Steve Muylle. Ook niet voor B2B-bedrijven. Hoe kan je als B2B-bedrijf ook het proces voor en na de puur transactionele orderafwikkeling verder digitaliseren en automatiseren? Hoe bereik en overtuig je ook professionele aankopers die op internet op zoek gaan naar nieuwe leveranciers? Welke mogelijkheden biedt e-commerce naar aftersales toe? SEO/SEA, aanwezig zijn op social media, contentmarketing… wat kan je ermee, welke factoren beïnvloeden het aankoopproces en in welke mate?
Alle artikels