Passie voor ondernemerschap: hoe houd je het vuur brandend?

Theoretische en empirische studies zijn het erover eens dat passie het gedrag en de prestaties van ondernemers in belangrijke mate beïnvloedt. Sommige onderzoeken suggereren dat deze gepassioneerdheid mettertijd kan veranderen. Die stelling kan echter niet empirisch onderbouwd worden. Bovendien hebben onderzoekers tot nog toe weinig aandacht besteed aan de factoren die van invloed zijn op ondernemerschapspassie. Een onderzoek van een team geleid door Vlerick-professor Veroniek Collewaert en UGent-professor Frederik Anseel vult enkele hiaten, en maakt komaf met een diepgewortelde opvatting: “Volgens eerder onderzoek was het een vaststaand gegeven dat ondernemers een passie hebben voor creatie. Gepassioneerdheid werd beschouwd als een aspect dat ondernemers zo goed mogelijk moesten benutten. Uit onze bevindingen blijkt dat het voor ondernemers uiterst belangrijk is om het vuur dat ze hebben aangelegd brandend te houden.”

Passie in twee dimensies

Ondernemers kunnen een passie hebben voor inventiviteit, creatie, ontwikkeling … Kortom, ze kunnen gepassioneerd zijn door verschillende kernaspecten van het ondernemingsproces. “Omdat ons onderzoek focuste op de oprichtingsfase bestudeerden we de passie van een ondernemer voor creatie, voor het starten van een zaak”, licht Veroniek toe. “Deze passie bepaalt hoe doeltreffend je uitdagingen aanpakt als financiering aantrekken, medewerkers in dienst nemen en klanten werven.”

Het team maakte gebruik van enquêtes om na te gaan hoe en waarom deze passie voor creatie in de loop der tijd verandert. “Onderzoek heeft aangetoond dat de ondernemingsactiviteiten bij de oprichting de overlevingskansen, de ontwikkeling en het succes van een bedrijf in belangrijke mate beïnvloeden. Niet alle ondernemers zijn even gepassioneerd tijdens de oprichtingsfase van hun zaak. Dat inzicht helpt ons te begrijpen waarom sommige ondernemers volharden en anderen niet.”

Niet iedereen omschrijft passie echter op dezelfde manier. In dit onderzoek werd passie voor ondernemerschap gedefinieerd als ‘het zeer positief staan tegenover activiteiten die onlosmakelijk verbonden zijn met de identiteit van de ondernemer’. “We onderscheidden twee dimensies: zeer positieve gevoelens en belangrijke identiteitskenmerken. Ten eerste: gepassioneerd zijn door creatie betekent dat je verheugd bent over je rol als oprichter van een bedrijf; ten tweede: die ‘oprichtersidentiteit’ is een belangrijk aspect van je persoonlijkheid. Heel wat professionals hebben ons gevraagd of passie wel echt kwantitatief kan worden gemeten. Het antwoord is overduidelijk: ja.”

Belangrijke identiteitskenmerken veranderen niet in de loop der tijd

Dit resultaat was geen verrassing. Identiteitsonderzoek heeft aangetoond dat de belangrijkste kenmerken van onze identiteit het meest bestand zijn tegen verandering. Veroniek verklaart waarom: “Uit de psychologie weten we dat er verschillende strategieën voor zelfbevestiging zijn. Ze ondersteunen de belangrijkste opvattingen over onszelf in een veranderende omgeving, wat mettertijd leidt tot identiteitscontinuïteit. Ondernemers die gedreven zijn door creatie streven er dus naar een eigen zaak te starten en betrokken te zijn bij activiteiten die daar deel van uitmaken. Dat bepaalt dan in belangrijke mate hun identiteit en persoonlijkheid.” Het gevolg is logisch: “Naarmate het bedrijf zich verder ontwikkelt, zal de identiteit van ondernemers niet veranderen. Zo zullen ze bijvoorbeeld geen administratieve rol gaan vervullen in de organisatie, maar het bedrijf veeleer verlaten en een nieuwe zaak starten.”

Zeer positieve gevoelens verzwakken mettertijd

Omdat een beginnend bedrijf te kampen heeft met een grote instabiliteit en onzekerheid, kunnen we ervan uitgaan dat zeer positieve gevoelens met de tijd veranderen. Of ze sterker of zwakker worden, hangt af van de omstandigheden. Voor het onderzoek werden Belgische ondernemers gevolgd van april 2012 tot januari 2013. Nooit hadden ondernemers zó weinig vertrouwen in de Belgische economie als in die periode. Redenen: de aanhoudende economische crisis, een regeringsbeleid dat als allesbehalve bevorderlijk voor ondernemerschap werd gezien en onzekerheid over het economische beleid in het algemeen na 511 dagen zonder regering. “Omdat economische moeilijkheden en onzekerheid de toekomst van ondernemers in gevaar brengen, kan hun ondernemersidentiteit worden aangetast. En een bedreiging van de identiteit heeft een negatieve invloed op positieve emoties. We hadden dus verwacht dat positieve gevoelens na verloop van tijd zouden afzwakken, en dat gebeurde ook”, zegt Veroniek. “De specifieke omstandigheden van die periode hebben daar mogelijk wel in belangrijke mate toe bijgedragen”, voegt ze eraan toe.

Hoe meer je je bedrijfsidee verandert, hoe beter

Iedere ondernemer zal onzekerheid anders interpreteren en er anders op reageren. “Volgens ons was dat een mogelijke verklaring voor de mate waarin zeer positieve gevoelens afzwakken. Ondernemers die net een zaak hebben gestart, worden geconfronteerd met onzekerheid: is het bedrijf wel opgewassen tegen de technologische en commerciële uitdagingen? Een manier om met die onzekerheid om te gaan, is  experimenteren en vaak hun ideeën bijsturen”, licht Veroniek toe. “Zoals verwacht geven onze resultaten aan dat hoe drastischer ondernemers hun oorspronkelijke bedrijfsidee wijzigden, hoe minder hun zeer positieve gevoelens afzwakten. Volgens ons is de reden daarvoor dat ondernemers het gevoel hadden de situatie de baas te zijn. Uit heel wat psychologische studies blijkt dat positieve gedachten, zoals het gevoel alles onder controle te hebben, positieve gevoelens aanwakkeren.”

Feedback als buffer

Ondernemers en werknemers vervullen andere rollen. De rol van een ondernemer is veel minder strak gedefinieerd. Maar net als werknemers is het voor ondernemers niet altijd makkelijk om te voldoen aan de eisen van een groeiend bedrijf en zijn stakeholders.   Veroniek: “Bij de oprichting van hun bedrijf worden ondernemers geconfronteerd met rolambiguïteit. Daardoor worden ze steeds meer onder druk gezet, en dat beïnvloedt uiteraard hun positieve gevoelens. Ze weten misschien niet goed wat hun medeoprichters en investeerders van hen verwachten, of vragen zich af hoe ze hun tijd moeten verdelen over verschillende taken. Maar dát is nu net waar het bij ondernemerschap om draait: je creëert je eigen rollen naarmate je bedrijf vorm krijgt.” 

“We hebben bestudeerd wat de gevolgen zijn van een veranderende rolambiguïteit. Die rolambiguïteit op zich is een subjectief gegeven. Daarom is het belangrijker na te gaan in welke mate de ambiguïteit na verloop van tijd is veranderd”, gaat Veroniek verder. Maar in tegenstelling tot wat we verwachtten, had een grotere rolambiguïteit geen directe invloed op positieve gevoelens bij ondernemers. We stelden wel vast dat feedback een vrij grote invloed had. Als ondernemers werden geconfronteerd met een grotere rolambiguïteit zwakten de positieve gevoelens van wie niet regelmatig om feedback vroeg sneller af. Ondernemers die voortdurend om externe feedback vroegen, slaagden erin het negatieve effect van een grotere rolambiguïteit te neutraliseren. Voor zover we weten, hebben wij met ons onderzoek voor het eerst deze ‘verzachtende’ factor vastgesteld en aangetoond.”

Het is aan jou

De resultaten van dit onderzoek tonen aan dat de individuele acties van een ondernemer, dus hoe hij reageert op onzekerheid, zijn passie voor creatie en uiteindelijk het succes van zijn bedrijf beïnvloeden. Het advies voor (toekomstige) ondernemers is dan ook duidelijk: 

  • Wees voorbereid: je zeer positieve gevoelens voor creatie zullen na enige tijd wellicht afzwakken, maar het is aan jou om die passie aan te wakkeren.
  • Wees flexibel. Eerste ideeën halen bijna nooit de markt. Wees niet bang om te experimenteren, en je ideeën zo vaak als nodig te kneden en finetunen.
  • Feedback werkt motiverend. Durf dus feedback te vragen aan andere ondernemers, investeerders, adviseurs en deskundigen uit de sector. En neem een lerende houding aan. Zo houd je de touwtjes stevig in handen. 

“Ook netwerken en ondernemersopleidingen kunnen helpen door feedbacksessies te organiseren of ondernemers aan te sporen om te experimenteren en feedback te vragen”, besluit Veroniek.

112 aanstormende ondernemers

De gegevens voor dit onderzoek werden verzameld over een periode van 10 maanden, van april 2012 tot januari 2013. In deze periode werden drie online-enquêtes gehouden onder leden van BRYO (BRight & YOung), een Belgisch netwerk dat ondernemers steunt bij het starten van hun zaak. De tijd tussen elke vragenronde bedroeg 5 maanden. Van de 511 ondernemers die werden uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek, hebben er 112 de drie enquêtes volledig ingevuld. De respondenten waren gemiddeld 33 jaar, hadden een masterdiploma behaald en beschikten bij de eerste bevraging gemiddeld over 9 jaar werkervaring. Het ging vooral om mannen (83%). De deelnemers waren actief in verschillende sectoren, zoals retail, groothandel, productie, ICT en design. 

Bron: De volledige paper ‘When Passion Fades: Disentangling the Temporal Dynamics of Entrepreneurial Passion for Founding’ door Veroniek Collewaert, Frederik Anseel, Michiel Crommelinck, Alain De Beuckelaer en Jacob Vermeire, werd gepubliceerd in Journal of Management Studies, januari 2016. Een exemplaar is verkrijgbaar bij de auteurs.

Over de auteurs
Veroniek Collewaert is associate professor in ondernemerschap bij Vlerick en parttime associate professor aan de faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen van de KU Leuven. Frederik Anseel is professor Arbeidspsychologie en Gedragseconomie en voorzitter van de vakgroep Personeelsbeleid, Arbeids- en Organisatiepsychologie van de UGent, evenals gastprofessor aan ESSEC Business School. Michiel Crommelinck was tijdens het onderzoek PhD-student bij de vakgroep Personeelsbeleid, Arbeids- en Organisatiepsychologie van de UGent. Nu werkt hij voor Securex. Alain De Beuckelaer is hoogleraar aan de Radboud Universiteit. Jacob Vermeire is doctoral research associate in ondernemerschap bij Vlerick.

Accreditaties
& rankings

Equis Association of MBAs AACSB Financial Times