Kunstmatige intelligentie: de nieuwe wapenwedloop?

Doen robots straks onze boodschappen? Kopen ze kleren die je gegarandeerd bevallen, perfect passen en waarmee je likes scoort bij je volgers? Stellen ze medische diagnoses en bepalen ze de behandeling? Kunstmatige intelligentie (ki) – sciencefiction of realiteit?

Beslissingen nemen

“Kunstmatige intelligentie is de capaciteit van machines om zelf beslissingen te nemen”, zegt Steve Muylle, professor Digitale Strategie. “Sommigen voegen daar nog aan toe: beter dan mensen. Maar de essentie is beslissingen nemen, beslissingen die acties in gang zetten. Het gaat dus niet om data-analyse of het ondersteunen van beslissingen door rapporten of grafieken.”

Op het World Economic Forum in Davos was ki een van de hot topics, naast immigratie en globalisering, en ook uit de mainstreammedia is ki niet meer weg te slaan. Jaarlijks verdubbelen de transmissie-, verwerkings- en opslagcapaciteit van digitale technologieën, waardoor er vandaag de dag dingen mogelijk zijn die een paar jaar geleden nog ondenkbaar waren.

Zelflerend systeem

Een voorbeeld dat tot de verbeelding spreekt is dat van het in 2014 door Google overgenomen DeepMind, een zelflerend systeem dat er in amper vier uur tijd in slaagde om het computerspel Atari Breakout onder de knie te krijgen. Voor wie dat niet kent: het is de bedoeling om een muur, opgebouwd uit verschillende lagen baksteen, te vernielen door middel van een stuiterende bal die je met een batje onderaan het scherm terugkaatst.
“DeepMind kreeg geen andere informatie dan wat een speler op het scherm ziet, de score, en de instructie om die score te maximaliseren”, legt Steve uit. “Het indrukwekkende was precies dat DeepMind niet geprogrammeerd was om het spel te spelen, maar dat het algoritme op basis van feedback, de score, leerde welke strategie de beste was, namelijk een tunnel graven en de bal tegen de achterwand laten stuiteren om de muur langs achteren af te breken. Precies zoals een Atari Breakoutkampioen zou doen.”

Breed toepassingsgebied

DeepMind laat zien wat we verstaan onder enge of nauwe ki1: ki binnen een scherp afgebakende context, met duidelijke doelen, zodat een algoritme snel kan leren. Brede ki2 heeft betrekking op complexere, onvoorspelbare situaties en minder afgelijnde, levensechte vraagstukken.

“We zien allerlei initiatieven die in die richting gaan”, vertelt Steve. “IBM zet met zijn supercomputer Watson in op verschillende toepassingsgebieden, onder meer geneeskunde. Zo worden radiologen vandaag al ondersteund door ki. De huidige beeldverwerkingsalgoritmes zijn zo langzamerhand beter dan de radioloog in staat om de juiste diagnose te stellen.”

“In de retail heb je chatbots die fungeren als verkoophulp”, gaat hij verder. “Net zoals je in een gewone winkel aan een verkoper uitlegt wat je zoekt, doe je dat in een webshop aan die chatbot, die je dan helpt met suggesties. Na verloop van tijd leert die bot je behoeften en voorkeuren kennen en kan hij optreden als volwaardige shopping assistant. Met één groot verschil: een softwarebot kan duizenden klanten door en door kennen, een verkoopmedewerker van vlees en bloed heel wat minder.”

De ontwikkeling van chatbots sluit trouwens aan bij een andere interessante trend in ki: “Alle grote spelers hebben de afgelopen jaren zwaar geïnvesteerd in natural language processing of natuurlijke taalverwerking – technologie waarmee je écht met een machine of computer kan praten. Amazons Alexa is helemaal doorgebroken in de VS en wordt ook al aangeboden in Duitsland. In België nog niet.”

Kleine stap

Gaat het in die voorbeelden al om brede ki? Niet echt, volgens Steve. “Voorlopig beschikken we over toepassingen die de mens verrijken en ondersteunen, maar nog niet vervangen.”

Alhoewel … De stap van een virtuele shopping assistant naar een virtuele personal shopper die met een bepaald budget ook daadwerkelijk je kleren koopt, is klein. En wat te denken van robotic process automation, waarbij softwarerobots bepaalde taken overnemen? Dat is vandaag de dag al het geval bij banken met verschillende legacysystemen die niet op de klassieke manier geïntegreerd kunnen worden, maar die toch voor allerlei processen informatie met elkaar moeten uitwisselen – bijvoorbeeld voor verloren kredietkaarten, kredietaanvragen enz. “Die robotsoftware leert van gespecialiseerde bankmedewerkers hoe zij voor verschillende processen te werk zouden gaan. Nu is geen proces tweemaal hetzelfde. Aanvankelijk zal de robotsoftware de trainers dus imiteren, maar gaandeweg zal hij zelf bijleren en nieuwe manieren van werken vinden. Precies daarin ligt het grote potentieel van ki.”

Ethische kwesties

Voorlopig ziet Steve nog een cruciaal verschil tussen menselijke en kunstmatige intelligentie: “Een kunstmatig intelligent systeem heeft geen zelfbewustzijn. Als mens kunnen we het objectief van wat we doen ter discussie stellen, kunstmatig intelligente systemen doen dat vooralsnog niet.”

En dat brengt ons bij de risico’s van ki. Wat als die in de verkeerde handen valt? Dan is een leger van killerrobots die zonder aarzelen bepaalde doelwitten uitschakelen plots geen sciencefiction meer. “Zoals gezegd, zover zijn we vandaag nog niet, maar gaan we het zover laten komen? Dat is een ethische kwestie waarover we ons moeten bezinnen. En is iedereen even ethisch? Je kan je best inbeelden dat grootmachten zich niet gaan laten tegenhouden door ethische overwegingen als het gevaar bestaat dat ze worden ingehaald door een andere grootmacht. Denk maar aan de nucleaire wapenwedloop.”

Ze nemen ons werk af!

Het zijn niet de eersten de besten die waarschuwen voor de gevaren van echte zelflerende systemen – Stephen Hawking en Elon Musk, bijvoorbeeld. Die laatste verwacht ook dat robots een bedreiging vormen voor de werkgelegenheid. “Dat was ook een belangrijk thema in Davos. Wat te doen met die miljoenen mensen die door robots kunnen worden vervangen? Voorlopig volgt men verschillende denkpistes, van een robottaks tot een basisinkomen voor iedereen. Maar hoe vul je een leven zonder werk zinvol in? Men is er nog lang niet uit.”

Spanningsveld

Hoe ziet Steve een en ander evolueren? “Ik heb geen glazen bol, maar ik verwacht dat ki zich sterk zal ontwikkelen – ontwikkeling is niet tegen te houden. Maar ze zal, los van het ethische, leiden tot een spanningsveld tussen politiek en bedrijfsleven – tussen jobcreatie en waardecreatie voor aandeelhouders. In Japan is de demografische situatie, met een toenemende vergrijzing en een nijpend tekort aan arbeidskrachten, van dien aard dat er volop geïnvesteerd wordt in robots en ki. In andere delen van de wereld is er juist een overschot aan arbeidskrachten …”

Is hij optimistisch? Steve aarzelt. “Goede vraag. Ik ben van nature optimist, maar in de gegeven omstandigheden weet ik niet goed wat te denken. Zelfs de experts zijn verdeeld, zo blijkt uit een studie van PEW Research Center: 52% van de respondenten verwacht dat de jobs verloren door automatisering op termijn zullen worden gecompenseerd door nieuwe, 48% denkt van niet. De cruciale vraag is niet wat er mogelijk is met ki, maar wel wat we ermee doen”, besluit hij.

1 artificial narrow intelligence
2 broad/general artificial intelligence

Gerelateerd nieuws

  1. Banken als digitale dirigenten

    Datum: 27-06-2017
    Categorie: Opiniestukken
    Volgens professor Bjorn Cumps is het tijd om de kern en motor van de bank te vernieuwen en om te bouwen tot een gigantische digitale connector. Want de bank van de toekomst zal open en platform-gedreven zijn of ze zal niet zijn. De bank als grote digitale connector waar derde partijen op kunnen aansluiten om samen met de bank betere diensten voor klanten te leveren.
  2. 'BaaS' stimuleert radicale klantervaring

    Datum: 30-05-2017
    Categorie: Opiniestukken
    Banking as a Service (BaaS) plaatst klanten in het middelpunt van het ecosysteem van financiële dienstverleners. Het groeit stilaan uit tot een populair concept en het was het onderwerp van discussie tijdens het meest recente FinTech Futures event. Onze gastsprekers deelden hun ervaringen met radicale klantervaring en hoe het er in de praktijk aan toe gaat binnen hun eigen bedrijf.
Alle artikels