De ziekenhuisapotheek van morgen

De kerntaak van een ziekenhuisapotheek? De juiste geneesmiddelen en andere farmaceutische producten bij de juiste patiënt brengen op het juiste moment, in de juiste dosis en de juiste conditionering. Nu is er een tendens om de bijdrage van de ziekenhuisapotheek uit te breiden tot diensten zoals informatieverstrekking, advies en opvolging. “Het is echter de vraag of de huidige organisatie van de ziekenhuisapotheek die tendens kan ondersteunen”, zegt Brecht Cardoen, Assistant Professor in Service Operations Management en hoofd van het Vlerick onderzoekscentrum MINOZ. “Vandaar de publicatie van het Witboek Ziekenhuisapotheek.”

Het Witboek beschrijft de rol die de ziekenhuisapotheek in de nabije toekomst wil vervullen en wat daarvoor de randvoorwaarden zijn.

Uitdagingen

Naast de uitbreiding van de rol van de ziekenhuisapotheek zijn er verschillende uitdagingen die het hoofd moeten worden geboden.

  • Veiligheid
    Het vermijden van medicatiefouten blijft een topprioriteit.
  • Kwaliteit en doeltreffendheid
    Het is zaak om de meest effectieve farmaceutische zorg aan te bieden die zo veel mogelijk gezondheidswinst oplevert (verminderde morbiditeit en mortaliteit) en/of kwaliteit van leven.
  • Integratie en communicatie
    Uit het onderzoek kwam naar voren dat zowel de integratie van de apotheek in de zorgketen – de procesintegratie – als de interne en externe communicatie voor verbetering vatbaar is. Het ontbreekt de verschillende stakeholders aan inzicht in de werking en het aanbod van de ziekenhuisapotheek.
  • Procesbeheersing
    De rationele inzet van middelen en personeel vereist een kritische doorlichting van de processen. Omdat er zoveel verschillende betrokkenen zijn, zijn die processen niet alleen complex, maar ook variabel. Die variabiliteit leidt tot efficiëntieverlies en een grotere kans op fouten, wat de kwaliteit en doeltreffendheid van de zorgverlening bedreigt.
  • Technologie
    Informatisering en automatisering kunnen leiden tot operationele efficiëntie, maar de investeringen zijn aanzienlijk. Bovendien is de integratie met bestaande systemen complex en wordt de onderlinge afstemming van verschillende applicaties bemoeilijkt door de versnippering van de markt. En ten slotte moet er voldoende aandacht zijn voor het deskundig gebruik van de technologie, databeveiliging en privacy van de patiënt.
  • Wetgeving
    Het is belangrijk dat de wetgeving de huidige en toekomstige werking van de ziekenhuisapotheek ondersteunt en koppelt aan resultaatsverbintenissen. Omdat wetswijzigingen steevast leiden tot aanpassingen aan procedures en processen, is het van cruciaal belang dat ze goed doordacht en getimed zijn.
  • Financiering
    Als gevolg van de financiële en economische crisissen heeft de overheid de laatste jaren systematisch meer bespaard op het budget voor gezondheidszorg. Bovendien is de huidige financiering van ziekenhuizen complex en niet transparant. Een en ander heeft geleid tot krimpende marges en het wegvloeien van financiële middelen van de ziekenhuisapotheek naar andere ziekenhuisafdelingen. Het wordt dan ook steeds moeilijker om aan de alsmaar strengere kwaliteitseisen te voldoen.
  • Veranderende zorgvraag
    De vergrijzing leidt tot een toename van chronische ziekten en meervoudige aandoeningen, waardoor de behoefte aan farmaceutische producten en diensten bij opname stijgt. Nieuwe technologie maakt een betere diagnose en behandelingen op maat mogelijk. Hospitalisaties worden korter en er is een verschuiving van hospitalisatie naar opnames in het dagziekenhuis. Verder worden zorgbehoevenden gestimuleerd om zo lang mogelijk thuis te blijven, waardoor de begeleiding bij thuismedicatie en de afstemming tussen de ziekenhuisapotheek en andere zorgverleners nog belangrijker worden. En ten slotte zijn patiënten mondiger en willen ze een actieve rol spelen in hun zorg. Dit alles heeft zonder meer een belangrijke impact op de werking van de ziekenhuisapotheek.

Vijf vragen, vijf antwoorden

“Het witboek werd opgebouwd rond vijf kernvragen”, zegt Brecht. “Wie staat centraal? Wat willen we de patiënt bieden? Hoe willen we dit realiseren? Met wie? En wat hebben we hiervoor nodig?” De antwoorden op die vragen beschrijven de ziekenhuisapotheek van morgen en kunnen worden samengevat als volgt:

1/ De patiënt centraal

In de ziekenhuisapotheek van morgen moet het hele zorgtraject de patiënt ‘volgen’ zodat die zelf zo weinig mogelijk moeite moet doen om een kwaliteitsvolle behandeling te krijgen. Omdat patiënten een actievere rol willen opnemen in hun zorg zal de ziekenhuisapotheek ze moeten betrekken als coproducerende en cocreërende klanten.

2/ Producten én diensten

De ziekenhuisapotheek van morgen wil haar huidige kerntaak blijven vervullen, maar ook adviseren bij de keuze van de medicatietherapie, informatie verstrekken en, in overleg met de behandelende arts, de farmaceutische zorg van individuele patiënten monitoren. Door te begeleiden bij de overschakeling tussen eerste-, tweede- en derdelijnszorg zal ze bovendien de zorgcontinuïteit ondersteunen.

3/ Meer dan klinische excellentie

Multidisciplinaire samenwerking is een manier om klinische excellentie te bereiken, maar volstaat niet. De ziekenhuisapotheek van de toekomst zal moeten investeren in continue kennisontwikkeling, als ‘lerende organisatie’ op zoek moeten gaan naar de oorzaken van problemen en de verworven inzichten moeten integreren in haar dienstverlening. Klinische excellentie zal bovendien moeten samengaan met operationele excellentie en service-excellentie. Dat betekent dat er in de dagelijkse werking voldoende aandacht moet zijn voor procesbeheersing en interpersoonlijke en sociale vaardigheden.

4/ Zorgketen met partners

De ziekenhuisapotheek van morgen werkt in een netwerk van partners, met de patiënt als eindklant. Om discontinuïteit in de zorgverstrekking te vermijden, is het van cruciaal belang dat de ziekenhuisapotheek optimaal samenwerkt, niet alleen met de patiënt, maar ook met alle interne en externe partners. Wederzijdse betrokkenheid, begrip en communicatie zijn daarbij essentieel.

5/ Actieplan

Om te komen tot de ziekenhuisapotheek van morgen zijn gerichte veranderingen nodig in de context, de organisatie en de werking van de apotheek. Het witboek stelt concrete acties voor op het vlak van (1) afstemming en samenwerking tussen de ziekenhuisapotheek en haar partners, (2) financiering en wetgeving, (3) medicatiebeleid, (4) informatisering en automatisering, (5) opleiding en omscholing, (6) procesmanagement en (7) sensibilisering en responsabilisering.

En nu?

“Met dit witboek willen we de verschillende stakeholders in de gezondheidszorg ook helpen om de rol en de werking van ziekenhuisapotheek beter te begrijpen. En het zou de aanzet moeten geven tot verandering. We hopen dan ook dat het de basis legt voor constructieve en vruchtbare discussies”, aldus Brecht.

Over MINOZ

MINOZ (‘Management, Integratie, Navorsing en Onderzoek in Ziekenhuizen’) is een van de onderzoekscentra van Vlerick Business School. Het centrum richt zich op operationeel management in en voor ziekenhuizen. Centraal in het onderzoeksprogramma staat een jaarthema dat in drie workshops wordt uitgediept, samen met Vlerick onderzoekers, de leden van het center en de Prime Foundation Partner.

Accreditaties
& rankings

Equis Association of MBAs AACSB Financial Times