'Healthcare systems at a crossroads': omgaan met druk en opportuniteiten 

Chronische ziekten blijven de grootste last voor Europa 

De openingspresentatie op de Vlerick Healthcare Conference 2026 werd gegeven door Ewout van Ginneken, directeur van het European Observatory on Health Systems and Policies. Tegen de achtergrond van het aanstaande Country Health Profile 2025 voor België gaf hij een overzicht van de Belgische prestaties in vergelijking met andere Europese landen. België heeft een relatief hoge levensverwachting, maar binnen de EU is er nog altijd een kloof van acht jaar tussen de best en slechtst presterende landen. Chronische ziekten blijven de grootste last voor Europa: hart- en vaatziekten vertegenwoordigen samen met kanker 55% van alle sterfgevallen in de EU. Het rapport benadrukt hoe jaarlijks 1,1 miljoen vroegtijdige sterfgevallen in de EU kunnen worden vermeden met een betere preventie en robuuste volksgezondheidssystemen. In die context vertoont België een structureel onevenwicht in het uitgavensysteem vergeleken met landen met een gelijkaardig profiel: hoger dan gemiddelde uitgaven voor klinische, ambulante en langdurige zorg, maar lager dan gemiddelde uitgaven voor preventie en geneesmiddelen, met een over het algemeen hoog aandeel aan private uitgaven. Dat verschil blijkt bovendien nog duidelijker wanneer de demografische en epidemiologische trends meetellen in de vergelijking. 

België heeft een duidelijke rol als Europese hub voor biowetenschappen, met vijf keer meer investeringen in farmaceutische R&D per hoofd van de bevolking en dubbel zoveel klinische proeven. Door voort te bouwen op die sterktes en het verstoorde evenwicht in het systeem aan te pakken, kunnen we dat potentieel vertalen naar gezondheidsvoordelen op lange termijn. 

Vijf knelpunten in het Belgische zorgsysteem 

De tweede presentatie, door Margot Cloet, CEO van Zorgnet‑Icuro, zoomde in op de sterke fragmentatie van het Belgische bestuursmodel, met zes ministers van Volksgezondheid voor een bevolking van slechts elf miljoen inwoners. Die complexe structuur leidt tot algemeen erkende uitdagingen in de hele sector, vooral door de continuïteit van de zorgverlening te hinderen. Cloet legde de vinger op vijf structurele knelpunten die vandaag de efficiëntie van het Belgische gezondheidszorgsysteem beknotten: 

1. Exclusieve bevoegdheden die niet écht exclusief zijn. 
2. Gefragmenteerde bevoegdheden die de continuïteit van de zorgverlening verstoren. 
3. Ambigue jurisdictieconcepten die leiden tot inefficiëntie. 
4. Financieringsstructuren die de vraag niet kunnen bijbenen. 
5. Een gebrek aan gedeelde administratieve tools en consultatiemechanismen. 

Verder wees Margot Cloet erop dat het huidige financieringssysteem niet afgestemd is op de toenemende behoeften, wat ertoe leidt dat twintig procent van het totale budget voor gezondheidszorg rechtstreeks wordt gefinancierd door de patiënten. Hoe kunnen we rechtvaardigheid garanderen in die context? Het Bismarck-model – het fundament van het Belgische zorgsysteem – was in eerste instantie gestoeld op solidariteit. De onduidelijke keuzes op politiek vlak brengen dat fundament echter aan het wankelen. 

Na beide presentaties werd tijdens drie themasessies dieper ingegaan op specifieke onderwerpen. 

Sessie 1: Preventie 

Dr. Emanuel Van Hoecke stelde het Zeno2-project voor, een initiatief om preventiepraktijken te vernieuwen. Het project gaat uit van het fundamentele concept dat de grootste preventievoordelen bereikt worden door minder, maar vroeger in het leven te investeren. En hoe meer stroomopwaarts er wordt geïnvesteerd, hoe makkelijker het is om de doorslaggevende sociale gezondheidsfactoren aan te pakken.  

De focus ligt dan ook op de drie pijlers van stroomopwaartse preventieve zorg: 

1. Een holistische benadering, die samenwerking vereist over medische en sociale domeinen heen. 
2. Een stroomopwaartse denkwijze, over de muren van organisaties heen, die het traditionele doorverwijssysteem vervangt door geïntegreerde samenwerking. 
3. Preventieve geneeskunde, met een focus op de voornaamste oorzaken van de ziektelast: verlies van spiermassa, obesitas, diabetes, dementie en het microbioom. 

Dr. Katrien de Vusser ging dieper in op twee redenen waarom preventie te weinig aandacht krijgt. Preventief denken wordt momenteel gehinderd door cognitieve bias, met name de reactiviteit van de moderne geneeskunde, die een schema van probleem, diagnose en behandeling volgt. Ten tweede wordt er foutief van uitgegaan dat de levensduur gelijk is aan de gezondheidsduur, terwijl heel wat Belgen na hun zestigste nog zo'n twintig jaar in slechtere gezondheid verkeren. Voor geneeskunde die gericht is op een hoge ouderdom, is het cruciaal om de gezondheidsduur op één lijn te brengen met de levensduur, wat we kunnen doen aan de hand van opkomende biomarkers en verouderingskenmerken. Zo kunnen we de vergrijzing meten en preventie laten evolueren naar een meer gerichte en gepersonaliseerde discipline. 

Sessie 2: Toegang tot innovatie 

1/ Een nieuwe kijk op intradermale vaccinatie met Ideavax 

Intradermale vaccinaties vereisen slechts een vijfde van de dosis van intramusculaire injecties, waardoor ze een aantrekkelijke oplossing zijn bij tekorten of een lage immuunrespons. De traditionele toedieningsmethodes (bv. Mantoux) zijn echter complex en pijnlijk. 

Vanessa Vankerckhoven en Koen Beyers lichtten de ontwikkeling toe van VaxID, een oplossing van Ideavax waarmee het vaccin loodrecht, pijnloos en uitermate precies intradermaal kan worden toegediend. Ze bestudeerden onder meer tot in detail de gemiddelde huiddikte, waardoor het hulpmiddel met meer precisie kan worden gekalibreerd. Die inzichten vormden de basis voor het ontwerp van elke component, wat uiteindelijk heeft geleid tot verschillende patenten op componentniveau om de unieke mechanismen te beschermen die een consistente en pijnloze intradermale toediening mogelijk maken. 

2/ Nieuwe geneesmiddelmodaliteiten en een patiëntgerichte toediening met Lonza 

Omdat 'gemakkelijke' moleculen tot het verleden behoren, richten farmaceutica zich vandaag op complexe, fragiele moleculen met een beperkte orale biobeschikbaarheid. Aangezien 63% van de mensen bang is voor naalden en 15% zijn of haar behandeling niet volgt door de angst voor injecties, zijn alternatieve toedieningswijzen een prioriteit. 

Giuseppe Pacileo legde uit hoe het onderzoek van Lonza zich toespitst op: 

• formuleringen voor capsules die op specifieke locaties in het spijsverteringskanaal oplossen; 
• samenwerkingen met farmabedrijven om geavanceerde moleculen vooraf toe te voegen aan capsules; 
• strategieën om de beperkte biobeschikbaarheid van opkomende behandelingstypes te ondervangen. 

Sessie 3: Geïntegreerde zorg  

Aan de hand van twee voorbeelden werd aangetoond hoe gefragmenteerde processen reële barrières creëren. Op het vlak van prenatale zorg beschreef dr. Katrien Beeckman de oprichting van een platform dat het ziekenhuis in contact brengt met andere stakeholders, samen met de juridische en praktische uitdagingen die daarmee gepaard gaan. 

Hans Constandt gebruikte dan weer hemofilie als voorbeeld om de fragmentatie en compartimentalisering van data aan te tonen en de noodzakelijke stappen om een digitaal platform op te richten. Ook hier schuilt de beperking in de noodzaak aan het manueel invoeren van data. De integratie van gezondheidsdossiers is nog steeds erg beperkt, wat ook de verspreiding van innovatieve oplossingen afremt.  

Kernfactoren voor een duurzaam Belgisch gezondheidssysteem 

De slotpresentatie door Lieven Annemans bood een vooruitblik voor onze gezondheidszorgsystemen. Drie fundamentele principes moeten het gezondheidsbeleid aansturen: hoogwaardige zorg, universele dekking en financiële duurzaamheid. Het Belgische systeem kampt met een sterke fragmentatie, waarbij bepaalde diensten foutief of te veel worden gebruikt terwijl andere, waardevolle zorgaspecten worden verwaarloosd. De eerste vereiste voor een duurzaam gezondheidssysteem is het empoweren van patiënten aan de hand van promotie- en preventieactiviteiten, en het tussenkomen in de doorslaggevende sociale factoren voor gezondheid en gezondheidsgeletterdheid. Naar de toekomst toe moet gezondheidszorg geïntegreerd en doeltreffend zijn, met respect voor de capaciteit en het welzijn van de betrokken zorgverleners.  

België heeft een goed werkend zorgsysteem, maar de huidige structuur is niet langer duurzaam. Om veerkrachtig te blijven moet het systeem de focus verleggen naar preventie, geïntegreerde zorg, effectief bestuur en innovatie afgestemd op de behoeften van de patiënt. De Vlerick Healthcare Conference 2026 onderstreepte dat er al werkbare oplossingen bestaan en dat heel wat Belgische organisaties blijk geven van veelbelovend leiderschap. Niettemin hangt een betekenisvolle vooruitgang af van politieke moed, beter afgestemde incentives, een gemoderniseerde infrastructuur en een collectieve maatschappelijke inspanning om te focussen op gezondheid in plaats van simpelweg ziekten te behandelen.