Scenariodenken in AI-tijden

Nieuw is de benadering niet, maar AI wijzigt de strategie op twee belangrijke punten. Om te beginnen verandert de technologie de omgeving waarin je beslissingen probeert te nemen. Soms zelfs ingrijpend. Daarnaast kan AI organisaties krachtige tools aanreiken om inzicht te krijgen in de vele mogelijke toekomsten die zich aandienen én zich daarop voor te bereiden.

AI creëert nieuwe mogelijkheden én onzekerheden

Nieuwe technologieën zorgen voor meer onzekerheid. Neem nu personeels- en capaciteitsplanning … Zal AI jobs vervangen of net nieuwe banen creëren? Welke vaardigheden zullen organisaties over een paar jaar nodig hebben? En hoe en waar zullen mensen werken?

Het zijn vragen die leiders zich nu moeten stellen, ook al lijkt het beschikbare bewijs in verschillende richtingen te wijzen. Je prognoses zouden op een toekomst kunnen duiden waarin AI heel wat jobs zal inpalmen. Maar misschien vertellen ze je ook dat AI nieuwe functies en kansen zal creëren. En wie weet besef je zo dat de taken die je hoopte te kunnen automatiseren, toch nog menselijke input vereisen.

Op welke toekomst moeten bedrijven zich dan voorbereiden?

Al je hoop op één voorspelling vestigen is niet het antwoord, vindt Koen.

“Het idee achter scenariodenken is dat we de toekomst niet kunnen voorspellen”, legt hij uit. “We laten het idee varen dat er één toekomst vastligt, en werken verschillende mogelijke scenario’s uit op basis van onze onzekerheden.”

Dus in plaats van te proberen uit te vissen wat er precies zal gebeuren, helpt scenariodenken organisaties om diverse plausibele toekomsten te verkennen en na te gaan wat die voor hun bedrijf kunnen betekenen.

En dat heeft een groot voordeel. Als je eenmaal verschillende mogelijkheden hebt overwogen, ga je vroege tekenen van verandering sneller opmerken. Ontwikkelingen die anders misschien geïsoleerd of onbelangrijk leken, kunnen erop wijzen dat er een bepaalde toekomst zit aan te komen.

Dat geeft organisaties de kans om hun plannen aan te passen naarmate de omstandigheden veranderen, in plaats van te wachten tot de verandering niet meer te negeren valt.

AI helpt ons meer mogelijkheden te verkennen

AI verandert niet alleen de omgeving waarin we werken. De technologie geeft ons ook potentieel krachtige hulpmiddelen waarmee we ons een beeld kunnen vormen van mogelijke toekomsten.

Scenariodenken hield altijd in dat mensen met verschillende kennis, ervaringen en perspectieven werden samengebracht. Maar zelfs een kamer vol deskundigen heeft beperkingen. De discussie kan worden beïnvloed door wat de groep weet, zich herinnert en veronderstelt. Door AI in te zetten kan je het scala aan mogelijke perspectieven verbreden.

“AI is een krak in het verzamelen van alle bewijs voor bepaalde ideeën die in de groep leven”, zegt Bjorn. “Je bereikt veel meer als je AI-tools gebruikt om de feiten en cijfers van je scenario’s echt uit te werken.”

AI kan snel informatie uit uiteenlopende bronnen onderzoeken en samenvatten, perspectieven aanreiken die deelnemers anders misschien over het hoofd zien, en helpen bij het toetsen van aannames.

De juiste balans tussen mens en AI

AI kan je scenariodenken dus meer diepgang geven. Maar dat wil niet zeggen dat je dan maar heel het proces aan AI moet overlaten.

Je collega’s beschikken over het soort impliciete en organisatorische kennis waar AI geen toegang toe heeft. Denk maar aan inzichten die je opdoet via ervaring en relaties.

Hoeveel van dat scenarioproces moet dan in handen zijn van mensen, en hoeveel mag AI voor haar rekening nemen? Die vraag staat centraal in de nieuwe whitepaper.

De professoren beschrijven een breed scala aan mogelijkheden. Aan het ene uiterste leiden mensen het proces en gebruiken ze AI ter ondersteuning van onderzoek en analyse. Aan het andere uiterste speelt AI een actievere rol en gaan mensen de AI-bijdragen sturen, valideren en verfijnen. Het zal erop aankomen te beslissen wat waar de grootste waarde kan bieden.

Een praktisch draaiboek voor een onzekere toekomst

De professoren ontwikkelden een praktische methodiek voor bedrijven, op basis van Koens ervaring met workshops over scenariodenken, bestaand onderzoek en hun verkenning van de mogelijkheden van AI.

“Het was ons doel om één praktisch, bruikbaar hulpmiddel voor bedrijven te creëren”, zegt Koen.

En omdat de toekomst onmogelijk met zekerheid te voorspellen valt, schuilt het voordeel misschien niet in weten wat er gaat gebeuren, maar wel in het herkennen van de tekenen van verandering, en in klaar zijn om daarop te reageren.

Download de whitepaper Scenario Thinking in the Age of AI: Preparing for Futures You Can't Predict.