Waarom opschalen niet hetzelfde is als groeien

Verschuiving

“Zo’n tien jaar geleden beperkte de aandacht voor ondernemerschap zich bijna uitsluitend tot start-ups”, vertelt Veroniek. “Maar op een gegeven moment werd duidelijk: we hebben ook bedrijven nodig die de volgende stap kunnen zetten, die echt kunnen opschalen.” Dat inzicht leidde tot de oprichting van het Vlerick Centre for Excellence in Scale-ups en de Scale-up Masterclass. Samen met co-editor en coauteur professor Justin Jansen en Leonardo Fuligni was Veroniek ook de drijvende kracht achter de oprichting van het European Scaleup Institute, nu ruim twee jaar geleden.

Ook de academische wereld zag die verschuiving. “Wetenschappelijk onderzoek naar groei kent een lange traditie, maar wat precies het verschil maakt met opschaling, die vraag is recenter”, gaat Veroniek verder. “Hoe dan ook, zowel uit praktische als academische hoek kregen we signalen dat de tijd rijp was om alles wat we weten op een rijtje te zetten, zodat we organisaties op een empirisch en wetenschappelijk onderbouwde manier kunnen helpen om duurzaam door te groeien. Want nog altijd wordt er vooral over groeien gesproken en wordt opschalen er dan terloops aan toegevoegd. Bovendien betekent opschalen voor iedereen weer iets anders. Daarom wilden we eindelijk eens de state-of-the-art inzichten bundelen.”

Efficiënt groeien

“Opschalen is een proces waarbij je eerst identificeert en definieert waarin je uitblinkt. Wat zijn je pockets of excellence? Wat is je recept voor succes? Eenmaal je dat expliciet hebt gemaakt, kun je het repliceren – over meerdere landen, markten of use cases. Zo ga je groeien”, legt Veroniek uit. “Maar opschalen is niet zomaar groeien,” benadrukt ze, “het gaat erom dat je efficiënt kunt groeien en dat vraagt dan weer dat je nadenkt over de onderliggende systemen, processen en structuren. Want uiteindelijk wil je niet alleen je omzet vergroten, maar ook je marges verbeteren, zodat je die zo gewenste exponentiële groei op een financieel duurzame manier kunt realiseren. Kort samengevat is opschaling de vaardigheid om efficiënt exponentieel te groeien.”  

Drie delen

Handbook of Research on Scaling and High-Growth Firms bevat een schat aan informatie, praktische kennis en actuele inzichten toegelicht aan de hand van voorbeelden. De hoofdstukken uit het eerste deel leggen de basis: een uitgebreide definitie van wat opschaling is en hoe het verschilt van groei. Dat is niet alleen onder professionals voer voor discussie, maar evenzeer onder academici. “Het is belangrijk om iedereen vanaf het begin op dezelfde golflengte te krijgen”, zegt Veroniek. “Onze visie is duidelijk: opschaling en groei zijn niet hetzelfde, al houden ze natuurlijk wel verband met elkaar.”

Een tweede deel gaat na wat de bouwstenen zijn van opschaling. Het behandelt replicatie, onderliggende processen en organisatieaspecten. Een derde en laatste deel focust op de drijfveren en randvoorwaarden die opschaling mogelijk maken – financiering, talentmanagement, ecosystemen enz. “En het gaat in op het impactperspectief: hoe opschaling ook veranderingen op maatschappelijk niveau kan teweegbrengen. Je kunt naar opschaling kijken op bedrijfsniveau, maar net zo goed op hogere niveaus.”

Evidencebased inzichten, over sectoren en contexten heen

Handbook of Research on Scaling and High-Growth Firms brengt inzichten samen van toonaangevende onderzoekers uit verschillende disciplines: ondernemerschap, strategie, finance, marketing en organisatiegedrag. De auteurs komen vooral uit het netwerk van het European Scaleup Institute, maar de inhoud is niet louter Europees. Er zijn ook bijdragen van auteurs uit Australië, Canada, China en de VS, waardoor het werkelijk een internationale publicatie is – in tegenstelling tot vele andere over groei en opschaling, die vaak sterk op de VS gericht zijn.

Verder zijn de meeste publicaties over opschaling anekdotisch. “Ze vertellen het verhaal van één ondernemer”, zegt Veroniek. “En hoe interessant ook, de inzichten beperken zich dan tot dat ene geval. De grote toegevoegde waarde van ons boek zit hem precies in de academische lens: wat kunnen we leren uit honderden of duizenden ondernemers? Wat zijn de patronen die bepalen of je duurzaam kunt groeien?”

Bovendien focust dit boek ook niet alleen op de techindustrie. “Een interessant weetje is dat het concept van opschaling zijn oorsprong vindt in de social-impactliteratuur”, merkt ze op. “Dat is intuïtief logisch: als je een social venture opricht om een belangrijk maatschappelijk probleem op te lossen, gaat het bijna per definitie om vraagstukken op wereldschaal. Dan moet je vanaf dag één nadenken over hoe je je oplossing niet beperkt tot één dorp of regio, want als je echt gedreven bent door een sociale missie, wil je een zo breed mogelijke impact hebben. Maar dat besef lijkt een beetje kwijtgeraakt, alsof opschaling alleen voor techbedrijven is.” Handbook of Research on Scaling and High-Growth Firms laat zien dat opschaling relevant is voor veel meer sectoren en contexten, met zowel gedeelde groeipijnen als sectorspecifieke verschillen.

Vier lessen om mee te nemen

Wat hoopt Veroniek dat lezers zullen onthouden? Over die vraag hoeft ze niet lang na te denken:

• Groei is niet hetzelfde als opschaling. “Groei is een resultaat, een outcome. Opschaling is een vaardigheid die je vanaf dag één moet opbouwen.”
• Replicatie is de basis van opschaling. “Dat lijkt simpel, maar is het niet”, waarschuwt ze. “En om te kunnen repliceren moet je eerst geïdentificeerd hebben wat werkt. Doe je dat niet, dan zul je niet alleen je successen maar ook je fouten opschalen.”
• Efficiëntie komt voor expansie. “Nog te veel ondernemers stellen opschaling gelijk aan snelle omzetgroei – ze willen de wereld veroveren. Maar als je overhaast tewerk gaat, zonder eerst je basis te versterken, dan zul je jezelf opblazen.”
• Opschaling is een kwestie van organisatie. “Uiteraard moet je een goed product hebben. Alleen is dat maar een noodzakelijke en geen voldoende voorwaarde voor opschalen. Daarvoor heb je processen nodig, routines, leiderschap en het juiste talent. Kortom, je moet je ervoor organiseren.”

Die laatste les sluit trouwens naadloos aan bij de resultaten van de Rising Star Monitor 2025. Veroniek kan niet genoeg benadrukken dat opschaling niet vanzelf gebeurt, maar dat je ervoor moet plannen. “Als je succesvol wilt opschalen moet je net mínder improviseren. De mate waarin je dingen kunt standaardiseren en codificeren – ze expliciet maken, op welke manier dan ook – bepaalt of je kunt repliceren en duurzaam groeien. En dat gaat een beetje in tegen het overgeromantiseerde beeld van de chaotische ondernemer die alles uit de losse pols doet. Als je geluk hebt, kan improviseren een keertje goed uitpakken, maar als je je kansen op succes écht wilt vergroten, dan organiséér je voor opschaling.”

Wetenschappelijk robuust, praktisch relevant

Bij het samenstellen van het boek hadden Veroniek en Justin drie doelgroepen voor ogen: academici, ondernemers en beleidsmakers. “We vinden het belangrijk om degelijk, diepgravend onderzoek naar opschaling te stimuleren. Aan de volgende generatie onderzoekers wilden we daarom duidelijk maken waar we vandaag staan en wat we nog níét weten.”

Handbook of Research on Scaling and High-Growth Firms is geen lichte zondagavondlectuur – je moet er wel je hoofd bij houden. Toch hoeven ondernemers zich hierdoor niet te laten afschrikken. Elk hoofdstuk bevat immers concrete implicaties en praktische handvatten om mee aan de slag te gaan. En ook beleidsmakers krijgen inzichten aangereikt die helpen om een krachtdadig beleid te ontwikkelen. Want als je scale-ups wilt stimuleren, moet je wel weten aan welke knoppen je kunt draaien.

Meer lezen?
Handbook of Research on Scaling and High-Growth Firms (edited door Veroniek Collewaert en Justin J.P. Jansen) is uitgegeven door Edward Elgar Publishing en verkrijgbaar via de website van de uitgever. Je kunt het boek ook bestellen bij Amazon.

Over de auteurs
Veroniek Collewaert is Full Professor (Professor of Entrepreneurship) aan Vlerick Business School. Ze is directeur van de Masters-opleidingen en directeur van het Centre for Excellence in Scale-Ups. Justin J.P. Jansen is Professor of Corporate Entrepreneurship aan Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit.