Besteden familiebedrijven meer aandacht aan MVO?

Belangrijkste inzichten

  • Over het algemeen besteedt het management van familiebedrijven meer aandacht aan MVO.
  • Niet alle familiebedrijven zijn echter gelijk: wanneer een bedrijf in handen is van de oprichter of een stichting, heeft dat een duidelijk positief effect op de aandacht die het management besteedt aan MVO, terwijl dat niet zo is wanneer een bedrijf in handen is van de laatste generatie.
  • De aandacht voor MVO is gebaseerd op de drang om de sociaal-emotionele waarde te vergroten. Die drang is minder duidelijk bij eigenaars van de laatste generatie. 

De academische wereld buigt zich momenteel over de vraag of familiebedrijven maatschappelijk verantwoorder zijn dan andere, maar daarop is tot nu toe nog geen sluitend antwoord. Om de discussie uit te diepen heeft professor Kerstin Fehre samen met een collega van het Institute of Management aan het Karlsruhe Institute of Technology de vraag anders geformuleerd: "Besteedt het management van familiebedrijven meer aandacht aan maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)?"

What’s in a name?

Kerstin legt uit waarom het eigenlijk niet verbazend is dat voorgaande studies dubbelzinnige resultaten opleverden: "Ten eerste zijn er verschillende soorten familiebedrijven en verschillende definities. Qua eigendomsstructuur is het een heterogene groep: bedrijven in handen van de oprichter, van de tweede of een latere generatie of van een familiestichting. De vraag is dus hoe eerdere onderzoeken de term 'familiebedrijf' hebben gedefinieerd. Daarnaast betekent maatschappelijk verantwoord ondernemen niet voor iedereen hetzelfde. Ligt de focus op aandacht besteden aan maatschappelijke kwesties, doneren aan een goed doel of eerder op milieubewust zijn? Zulke definities beïnvloeden de resultaten van een studie."

De kloof tussen intentie en gedrag

"Maar dat is niet alles", vervolgt ze. "Wat bedrijven daadwerkelijk doen, komt niet altijd overeen met wat ze van plan waren te doen. Daarom moet je niet per se het maatschappelijk verantwoord gedrag van het bedrijf analyseren, maar wel of het management er aandacht aan besteedt. De houding beïnvloedt immers het gedrag. Daarom besloten we te analyseren of het management van familiebedrijven relatief gezien meer aandacht besteedt aan MVO. Daarnaast maakten we een onderscheid tussen de drie soorten familiebedrijven die ik eerder vernoemde om na te gaan of de eigendomsstructuur invloed heeft op de houding van het management."

Kerstin en haar collega bestudeerden een steekproef van 110 Duitse beursgenoteerde bedrijven (30 DAX-bedrijven, 50 MDAX-bedrijven en 30 TecDAX-bedrijven) gedurende de periode 2003-2012. Om de eigendomsstructuur van de bedrijven te achterhalen werd gebruikgemaakt van de Hoppenstedt-databank, die de stemrechten van iedere aandeelhouder bevat. De aandacht voor MVO werd bepaald via computerondersteunde tekstanalyse van brieven aan aandeelhouders in jaarverslagen.

Niet alle familiebedrijven zijn gelijk

"Zoals we hadden verwacht, was er een positieve correlatie tussen het feit dat een bedrijf in familiale handen is en de aandacht van het management voor MVO. Maar in overeenstemming met wat we veronderstelden op basis van de bestaande literatuur, stelden we ook een verschil vast naargelang het soort familiebedrijf. Bij het management van bedrijven in handen van de oprichter of een familiestichting staat MVO hoger op de agenda dan bij andere bedrijven. De aandacht van het management voor MVO werd niet significant beïnvloed door het aandeelhouderschap van de laatste generatie en ook de aanwezigheid van familieleden in het management leek niet relevant.

Hoe kunnen deze resultaten verklaard worden? "Elk bedrijf wil financieel rendabel zijn," aldus Kerstin, "maar de theorie van de sociaal-emotionele waarde stelt dat familiebedrijven doorgaans ook hun sociaal-emotionele waarde trachten te verhogen: ze streven naar niet-financiële, sociale en affectieve beloningen. Oprichters identificeren zich met hun bedrijf, dat ze hebben opgericht volgens hun persoonlijke waarden. Aandacht besteden aan MVO versterkt de reputatie van het bedrijf, en bijgevolg ook die van de oprichters. Eigenaars van de laatste generatie voelen zich echter minder sterk verbonden met het bedrijf, zowel financieel als emotioneel. In plaats daarvan kunnen ze zich verplicht voelen om het familiebedrijf tegen hun zin verder te zetten en zien ze het eerder als een zakelijke investering. Daardoor geven ze minder om de houding van het management tegenover MVO."

Houd het in de familie

Verrassend genoeg heeft het feit dat een bedrijf in handen is van een familiestichting een sterk, significant positief effect op de aandacht van het management voor MVO, net zoals bij bedrijven die in handen zij van de oprichter. Terwijl familiestichtingen meestal worden opgericht met een nadruk op ofwel bedrijfsparticipatie of op filantropie en welzijn, bleek uit het onderzoek dat het MVO-effect ook tot uiting komt in familiestichtingen met zakelijke bedoelingen. Voor familiale ondernemingen die te maken hebben met opvolgingskwesties heeft Kerstin dan ook het volgende advies: "Als je een bedrijf wilt voortzetten volgens de visie en waarden van de oprichter en dezelfde aanpak en aandacht voor MVO-kwesties wilt behouden, is het verstandig om een familiestichting te overwegen. Naarmate verschillende generaties bij het bedrijf betrokken raken, wordt het voor de laatste generatie steeds moeilijker om zich te identificeren met de oorspronkelijke doelstellingen en visie. Gezien de resultaten van ons onderzoek zou een familiestichting verantwoordelijk ondernemerschap kunnen bevorderen en de mogelijk tegenstrijdige financiële en maatschappelijke doelstellingen met elkaar kunnen verzoenen."

Verder wijst Kerstin erop dat uit het onderzoek is gebleken dat oprichters van familiebedrijven er ook in slagen MVO hoger op de agenda te zetten van bedrijven waarin ze als gewone aandeelhouders participeren. "Dat lijkt erop te wijzen dat deze oprichters MVO niet zien als schone schijn, maar als iets waar ze echt om geven."

Geef het goede voorbeeld

De helft van alle beursgenoteerde bedrijven in Duitsland zijn familiebedrijven, zoals BMW, Henkel en Merck. En daarin ligt de praktische waarde van de resultaten van deze studie: "Dergelijke familiebedrijven spelen een belangrijke rol in de sociaaleconomische structuur, waardoor ze een impact hebben op de maatschappij en de manier van zakendoen. Als familiebedrijven aandacht besteden aan MVO, zullen andere ondernemingen hun voorbeeld moeten volgen."

Hoewel de Duitse sociale markteconomie gekenmerkt wordt door een vrij hoog niveau van MVO-bewustzijn, is Kerstin ervan overtuigd dat de resultaten ook relevant zijn voor andere economieën. Bovendien levert het onderzoek een belangrijke bijdrage aan de literatuur en biedt het interessante mogelijkheden voor verdere research. "Als volgende stap zou ik graag analyseren of en wanneer de toegenomen aandacht van het management voor MVO daadwerkelijk leidt tot meer maatschappelijk verantwoord ondernemen in familiebedrijven.

Bron: De paper ‘Why some are more equal: Family firm heterogeneity and the effect on management’s attention to CSR’ is gepubliceerd door Business Ethics: A European Review. Vraag jouw exemplaar aan via de auteurs.

Over de auteurs
Kerstin Fehre is professor Strategie aan Vlerick Business School. Florian Weber (PhD, Karlsruhe Institute of Technology) is onderzoeksassistent aan het Institute of Management van het Karlsruhe Institute of Technology (KIT), Duitsland.

Accreditaties
& rankings

Equis Association of MBAs AACSB Financial Times