De financiering van een start-up: er komt meer bij kijken dan je denkt

Ondernemerschap – het ontbreekt Vlerick Business School alvast niet aan expertise: mastersmanagementopleidingen en opleidingen op maat stimuleren ondernemerschap en dragen bij aan kennisontwikkeling en innovatie. En nu is er ook een handboek: Entrepreneurial Finance, The Art and Science of Growing Ventures. Coauteurs professor Sophie Manigart en professor Miguel Meuleman vertellen waarom het verplichte lectuur is voor wie meer wil weten of leren over de financiering van startende ondernemingen in Europa.

Europa is Amerika niet

Entrepreneurial Finance, The Art and Science of Growing VenturesOp het gebied van entrepreneurial finance is er de laatste jaren heel wat veranderd. Met de opkomst van onder meer crowdfunding, ICO’s en accelerators is het landschap diverser geworden, en de bestaande handboeken gaan daar nog te weinig op in. Maar minstens even belangrijk: dit handboek plaatst entrepreneurial finance in een Europees perspectief en gebruikt Europese voorbeelden. “Er is niets op tegen om studenten mee te geven hoe het er in Silicon Valley aan toe gaat,” vindt Sophie, “maar als ze hier een start-up willen lanceren, worden ze geconfronteerd met de Europese situatie en die is fundamenteel anders. Met de financiering van Amerikaanse start-ups zijn grotere bedragen gemoeid, hun waardering ligt doorgaans hoger, maar Amerikaanse investeerders zullen initiatieven ook sneller stopzetten. Als je uitsluitend Amerikaanse handboeken gebruikt, zadel je studenten op met een vertekend beeld van start-upfinanciering.”

Voor studenten én ondernemers

Het boek richt zich niet alleen tot studenten, ook voor startende ondernemers is het nuttig. In vijf delen gaan de auteurs – academici en praktijkdeskundigen – uitgebreid in op alle bijzonderheden van entrepreneurial finance. Welke financieringsbronnen zijn er? Wat komt er allemaal kijken bij het financieringsproces? Hoe laat je je start-up groeien? En hoe pak je een eventuele verkoop aan? Maar ook: hoe kan je ondernemen zonder start-up? Academisch onderbouwde principes worden toegepast en geïllustreerd aan de hand van talrijke praktijkvoorbeelden, casestudy’s en krantenartikelen. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met de belangrijkste leerpunten, vragen en opdrachten, en een handige literatuurlijst. Het resultaat is een praktische leidraad om na te denken over het hele pad van lancering tot exit.

Financiering is een strategische keuze

Over corporate finance, de financiering van gevestigde bedrijven, zijn bibliotheken volgeschreven, maar de financiering van start-ups en kleine groeibedrijven is een heel ander verhaal. Start-ups en hun financiers opereren in een context van onzekerheid en dat heeft zo zijn gevolgen. “Entrepreneurial finance gaat over meer dan de financiering van een start-up, het gaat over hun strategie”, zegt Sophie. “Als ondernemer moet je weten wat je ambities zijn. En dan moet je je de vraag stellen of je überhaupt externe financiering wil. Zo ja, hoeveel, wanneer en van wie? Die keuzes beïnvloeden deels hoe snel je kunt groeien. Voor een gevestigd bedrijf maakt het ook minder uit van welke bank ze een lening krijgt – de verschillen zijn minimaal, maar voor een starter heeft crowdfunding totaal andere gevolgen dan in zee gaan met een business angel of een VC.” 

“De identiteit van die eerste investeerder kan een grote impact hebben op je slaagkansen én op de vervolgfinanciering”, bevestigt Miguel. “Bovendien moeten oprichters van start-ups bij elke financieringsronde rekening houden met verwatering. Investeerders willen vergoed worden voor hun risico. Het is dus zaak om de juiste balans te vinden tussen groei en controle. Dat speelt nagenoeg niet bij grote beursgenoteerde bedrijven met een verspreid aandeelhouderschap. Die context van onzekerheid komt ook tot uiting in de specifieke formulering van contracten tussen start-ups en financiers – die laatsten willen zich zo veel mogelijk indekken.” Sophie knikt: “En uit ervaring weten we dat studenten en ondernemers niet altijd de juiste draagwijdte van die clausules begrijpen. Dit boek zorgt ervoor dat ze in onderhandelingen met investeerders beslagen ten ijs komen.”

Een financieel plan is meer dan een rekensommetje

Hoeveel financiering heb je nodig? Die vraag helpen Sophie en Miguel te beantwoorden in het hoofdstuk dat ze samen schreven: Preparing the Financial Plan – Forecasting.  “We hebben geprobeerd om verder te gaan dan het louter optellen en aftrekken van inkomsten en uitgaven”, vertelt Sophie. “Belangrijker is de interpretatie van een financieel plan. We introduceren begrippen waar financiers graag mee goochelen, zoals cash burn rate en runway – hoeveel cash je per maand verbruikt en hoe lang het duurt voor je geen geld meer hebt. En we gaan dieper in op hoe je kan beoordelen of je plan steek houdt, en of je veronderstellingen realistisch zijn.”

Miguel haakt daarop in: “Je financieel plan staat of valt met je assumpties. Waar komen je inkomsten vandaan? Wat is de waarde van elk contract? Hoe productief is je sales team? Wat is je brutomarge? Voor die marge kan je je nog baseren op sectorinformatie, maar als starter weet je niet hoe productief jouw salesteam zal zijn. Hoe pak je een en ander aan zodat je toch een zinvol financieel plan krijgt? Want zo’n plan opstellen is een essentiële oefening om na te gaan of je start-up ooit rendabel kan zijn. Misschien kom je erachter dat je je businessmodel moet veranderen.”

Ook de voorbeelden in dit hoofdstuk werden gekozen om lezers te laten nadenken over strategische keuzes – welke producten en diensten wil je aanbieden? Zo laat het voorbeeld van het intussen beursgenoteerde Biocartis zien dat een recurrente inkomstenstroom, zoals die van de wegwerpcartridges van zijn diagnostisch platform, de nodige financiële stabiliteit kan bieden. De casestudy van QualiPro, een spin-off van de UGent, illustreert dan weer hoe een financieel plan evolueert en hoe zelfs meer realistische schattingen nog te optimistisch kunnen blijken.

Sophie en Miguel benadrukken dat een financieel plan geen templatewerk is. Zelfs al vind je her en der sectorspecifieke voorbeelden, dan nog zul je die grondig moeten aanpassen. “Het boek geeft je geen kant-en-klare recepten, het leert je koken”, zo vat Sophie het samen.

Als de klassieke ratio’s tekortschieten

Als starter wil je op elk moment weten of je op de goede weg bent, of alles volgens plan verloopt. Financiële parameters en ratio’s gebaseerd op de klassieke rapportering – balans, winst-en-verliesrekening, cashflowtabel – die de prestaties van gevestigde bedrijven monitoren lopen niet alleen achter op de feiten, ze zijn helaas niet bruikbaar voor startende ondernemingen. Als je vooral verlies en schulden op de balans hebt zijn rendabiliteitsratio’s weinig zinvol en heb je andere parameters nodig. Miguel werkte mee aan het hoofdstuk Monitoring Tactics and Key Metrics. “Het sluit aan bij wat we vertellen over financiële planning. Customer acquisition cost, bijvoorbeeld, is een parameter waar je het best zo snel mogelijk zicht op hebt. Je mag dan nog omzet draaien, als het je qua sales en marketing te veel kost om klanten te werven, zet dat je toekomstige winstgevendheid onder druk. Die parameter is niet in een oogopslag af te leiden uit je winst-en-verliesrekening. De e-commerce conversion rate is nog een goed voorbeeld: als je een webshop hebt, wil je kwantificeren hoeveel bezoekers ook daadwerkelijk iets kopen. Zulke parameters geven een indicatie voor de levensvatbaarheid van je onderneming. Het is zaak om een dashboard op te stellen met indicatoren die je operationele beslissingen helpen sturen, waardoor ze uiteindelijk ook je winst-en-verliesrekening gunstig beïnvloeden.”

Denk gerust wat groter

Met Hans Vanoorbeek, professor Ondernemerschap aan Vlerick, medeoprichter van het Platform for Entrepreneurial Buyouts en oprichter en vennoot van het investeringsfonds BV Capital Partners, schreef Miguel nog een derde hoofdstuk: Entrepreneurship through Aquisition: MBOs and MBIs. “Het blijft vaak onderbelicht, maar ondernemerschap gaat niet alleen over start-ups. Je kan ook ondernemen door een bestaand bedrijf te kopen. En dan is de vraag op welke manier je de deal het beste opzet en structureert? Hoe je met beperkte middelen tóch kunt deelnemen aan grote deals én een zo groot mogelijk deel van de taart kunt krijgen.”

“Wie zijn spaargeld wil investeren denkt nog te gemakkelijk dat je maar een bedrijf kan kopen dat maximaal zoveel waard is als je spaarpot. Maar door je spaargeld intelligent te combineren met andere financieringsbronnen krijg je toegang tot grotere deals. Dat hefboomeffect is iets wat nog  te weinig mensen goed begrijpen”, besluit Sophie.

Meer lezen?
Entrepreneurial Finance, The Art and Science of Growing Ventures (editors: Luisa Alemany en Job Andreoli) is uitgegeven door Cambridge University Press. Je kan het boek ook bestellen bij Amazon

Accreditaties
& rankings

Equis Association of MBAs AACSB Financial Times